Сарыарқа самалы

«Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасының облыстағы қанат қақты кезеңі діттеген мақсатына жетіп, сәтті орындалды. Ертістің Павлодар өңірі аталмыш бағдарламаны жүзеге асыру барысында еліміз бойынша көшбасшы аймақтар қатарына ілікті. Бағдарламаның үш бағыты аясындағы шараларға бөлінген 6,5 млрд.теңге толықтай игерілді. Ал биыл бұл бағытқа 4 млрд. теңгеден астам қаражат жұмсалмақ. Сонымен қатар, осы бастаманың ауылдық елді мекендерді көріктендіру мен инфрақұрылымдарды жөндеуден өткізуді көздейтін төртінші бағыты іске қосылмақ. Бұл туралы облыс әкімінің орынбасары Әлия Ғалымованың төрағалығымен өткен жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының алқа мәжілісінде мәлім болды.

Әлия Қайратқызы облыс әкімінің өкімімен аталмыш ведомствоның басшысы болып тағайындалған Сағындық Есімхановты жұртшылыққа таныстырып, оны жаңа қызметімен құттықтады. Сонымен қатар, мекемені бұған дейін басқарып келген Владимир Берковскийге құрмет көрсетті.

Алқа мәжілісі барысында 2011 жылы облыстың әлеуметтік саласында жүзеге асқан жұмыстарға қанағаттанарлық деген баға берілді. Сондай-ақ, жұмыссыздар санатындағы тұрғындарды тұрақты еңбек орындарымен қамтуға бағытталған «Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасы төңірегінде кеңінен әңгіме өрбіді.

Басқарма бастығы Сағындық Есімханов аталмыш мемлекеттік органның былтырғы жұмыс қорытындыларымен таныстырып, 2012 жылы атқарылатын істерге тоқталды.

Бүгінгі таңда облыста 121 мыңнан астам жұмыссыз және аз қамтылған азаматтар бар. Бұл - аймақтағы экономикалық белсенді тұрғындардың 30 пайызын құрап отыр. Ал ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш 50 пайыздан асады. Осы санаттағы тұрғындардың сапалы білім алып, белгілі бір мамандық иесі атануы мен «екі қолға бір күрек» табуына аталмыш бағдарламаның тигізер пайдасы зор. Облыста 3000-нан астам тұрғын еңбек нарығында сұранысқа ие мамандықтар бойынша білім алу мүмкіндігіне ие болған. Ал 2000-нан астам азамат қайта даярлық курстарын тәмамдап, біліктілігін арттырған. Олардың 67,8 пайызы тұрақты жұмыспен қамтылды. Сағындық Өлмесекұлының айтуынша, басқарманың күн тәртібінде тұрған басты мәселе – азаматтарды арнайы оқытып, тұрғындарды жұмыспен қамту болып табылады. Осы мақсатта облыс аудандары мен қалаларындағы аталмыш бағдарламаны жүзеге асырумен айналысатын мекемелер мен жұмыс беруші кәсіпорындар арасында 400 келісімшарт жасалған. Ол қала-аудан басшыларын аталмыш мәселені шешуде белсенділік танытуға шақырды.

Бағдарлама аясында шағын несиеге қол жеткізген 177 азамат жеке кәсібін құрып, бүгінгі күні дамыту үстінде. Нәтижесінде 500-ге жуық жұмыс орындары ашылды. Өткен жылы әлеуметтік және қоғамдық жұмыс орындарына 10 мыңға жуық адам жұмылдырылған. Осындай игілікті істердің арқасында бүгінде облысқа қарасты 173 ауылдық округтің 117 елді мекенінде арнаулы әлеуметтік көмек алушылар кездеспейтінін айтқан жөн.

«Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасы шеңберінде орташа дамыған ауылдар тұрғындарын экономикалық әлеуеті жоғары елді мекендерге өз еркімен көшіру қолға алынғаны да белгілі. Айта кетерлігі, бұл бағытта аймағымызда 626 тұрғын үй салынды.

Баяндамашы, сондай-ақ, мүмкіндігі шектеулі азаматтарды әлеуметтік қорғау төңірегінде сөз қозғады. Мүгедектердің толыққанды өмір сүруіне ешқандай кедергілер болмайтынын, оларға қатысты мәселелердің түйіні міндетті түрде тарқатылатынын жеткізді.

Шара барысында сөз алған Әлия Ғалымова Елбасы Н.Назарбаевтың биылғы Жолдауында айқындалған әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізі болып табылатын жұмыспен қамту бағытындағы жетістіктер көңіл көншітерлік деңгейде екенін айтты.

- Мемлекет басшысы маңызды құжатта ел дамуының басты бағыты ретінде әлеуметтік-экономикалық жаңғырту мәселесіне ерекше назар аударғаны белгілі. Еліміздің басты байлығы болып табылатын азаматтарға ерекше қамқорлық көрсетіліп, әл-ауқатын жақсарту бойынша маңызды міндеттерді орындауды жүктеді. Біздің мақсатымыз – экономикалық жетістіктерімізді еселеп, қоғамдық игілігімізді арттыру болып табылады, - деді Ә.Ғалымова.

Жиында «Жұмыспен қамту - 2020» бағдарламасы бойынша жүзеге асырылатын істерді барынша жандандыра түсу үшін қала-аудан әкімдеріне, жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасына нақты тапсырмалар жүктелді.

Ауыл кәсіпкерлігін дамытуды жандандыра түсу қажет. Осы салада жоғары көрсеткіштерге жету үшін облыстық кәсіпкерлік және өнеркәсіп басқармасына, қала-аудан басшылары мен «Павлодар» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпо-рациясына шағын несие алған азаматтарды бизнес негіздері бойынша сапалы оқытумен қамтамасыз ету тапсырылды. Сонымен қатар, несиелерді дер кезінде қайтаруды қадағалау керек делінді. Былтыр тұрғындарға шағын несие беруге 370 миллион теңге бөлінсе, биыл бұл қаражат көлемі екі есе артады. Сол сияқты, ауылдық жерлердегі бизнес инфра-құрылымдарын дамытуға да қомақты қаржы қарастырылады. Бүгінгі күнге дейін экономикалық әлеуеті жоғары елді мекендерде бой көтерген тұрғын үйлердің біраз бөлігі өз иелерін тапқан. Қалған үйлердің құрылысы жуық уақытта аяқталмақ. Ә.Ғалымова аудан-қала басшыларына баспаналарды дер кезінде тапсырып, тұрғындарды қоныстандыру жұмысының сапалы орындалуын талап етті.

А.ЕСІМХАНОВА.

САЙТТАРДЫҢ «ТІЛІ» НЕГЕ ШАЛА?

Мәжіліс депутаттары жекелей ведомствалардың ресми сайттарын қатаң сынға алды. Олардан қазақ тілінде ақпарат алу мүмкін емес, дейді халық қалаулылары. Парламенттегі тіл жанашырларының бірі, депутат Мұрат Әбенов бұл кемшіліктерді дер кезінде жоюды ұсынды.

Мәжілісмендердің сынына Ауыл шаруашылығы, Денсаулық сақтау министрліктерінің сайттары ілікті. Ондағы ақпараттар көбіне ресми тілде болып шыққан. Ол-ол ма? Депутат, түрік тілінде хабар таратып отырған мекеме сайтына тап болған. - Ішкі істер министрлігінің сайтына кіріп, қандай да бір ақпаратқа сұрау салсаңыз, түрікше жауап береді. Ведомство сайттарының жұмысына мемлекеттен қыруар қаржы бөлінетіндігін ескерсек, мұндай жағдайға жетіп отырғанымыз масқара, - дейді ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты М.Әбенов.

Атап өтерлігі, мұндай жағдай біздің аймағымыздың да мемлекеттік органдарының сайттарына тән. Қазақ тілінде жазбақ түгілі, жөні түзу аударылған ақпарат таба алмайсың. Тілге шорқақ мамандар «аударғанның жөні осы екен» деп мәтіннің «басын жарып, көзін шығарып» қояды. Өкінішті. Интернеттегі қазақ тіліне қатысты мәселе қоғамымызда өзекті тұр. Ресми деректерге сүйенсек, елдегі сайттардың 10 пайызы ғана қазақ тілді екен. Қалғандары орысша және өзге тілдерде хабар таратады.

 

РЕЖИССЕРДІҢ ШАШЫН ЖҰЛМАҚҚА БЕКІНДІ

Осыдан екі жыл бұрын Президент сайлауына қатысуға ниеттенген Козловқа жұмыртқа лақтырған «Желтоқсан рухы» қозғалысының мүшелері бұл жолы отандық режиссер Жанна Исабаеваның шашын жұламыз деп отыр. Бар мәселе - режиссердің жаңа фильмінде. Кинокартинада алматылық жастардың алғашқы төсек қатынастары суреттелген екен. Соған байланысты желтоқсандықтар осы аптада баспасөз мәслихатын өткізіп, жыныстық қатынасты дәріптеп, ұлтымыздың ар-намысына кір келтіретін мұндай туынды жарыққа шықпауы тиіс деп мәлімдеді. - Қай ұлт мұндайды жариялап жар салады?! – дейді ұйым төрағасы Талғат Рысқұлбеков. Ал режиссердің өзі болса «кинофильмді ұнатпаған адам көрмей-ақ қойсын» деп, міз бақпай отыр.

 

БАХИЛА «БАҚИЛЫҚ» БОЛАДЫ

Басқа көтеретін мәселелер аздай, аяққа киетін бахила жайы Үкімет отырысында талқыға түсті. Бәсекелестікті қорғау агенттігінің басшысы «емдеу мекемелерінде бахила сату азаматтардың құқығын шектейді» деп мәлімдеген болатын. Қазір емханаларда осы аяқ киім қаптағыштың саудасы қызып тұрғаны белгілі. Осыдан кейін іле-шала ақпарат құралдары өкілдерін жинаған Денсаулық сақтау министрінің орынбасары Ерік Байжүнісов «емханаға келген науқастар бахила киюге міндетті емес», деп мәлімдеді. Тіпті, оның мүлдем қажеті жоқ көрінеді. Вице-министрдің айтуынша, науқастардан бахила талап ету - бас дәрігерлердің қателігі. Мұндай мәжбүрлікті министрлік емес, емдеу мекемелері басшыларының өздері жасап келген. Сол себепті, бұдан былай оларға арнайы тапсырма беріліп, науқастарға мәжбүрлі түрде бахила кигізу үрдісінің тоқтатылатын түрі бар.

 

20 ЖЫЛДАН СОҢ...

Еліміздің бас экологы Мэлс Елеусізовтің болашаққа деген болжамдары аса жайсыз. Ол осы аптада өткен Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің үкіметтік емес ұйымдармен бас қосқан жиынында жер бетінде тіршілік құрып кетуі мүмкін деп мәлімдеген. Оның айтуынша, жер бетін ластаудан Қазақстан да қалыс қалмай келеді. Қазір елімізде 100 миллион тонна тұрмыстық қатты қалдық жиналған. Оның тек 20 пайызы ғана қайта өңдеуден өтеді екен. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш едәуір артық.

Мұндай жағдайда көңілге медеу ұялатар бір ғана жайт бар. Әлем сәуегейлері «биыл ақыр заман болады» деп жұртшылықты дүрліктіріп қойған еді. Ал М.Елеусізов жер бетіндегі тіршілік атаулының құруына жиырма жыл уақыт бар дейді. Соған да шүкір.

Қалай десек те, экологиялық мәселе шынымен аса өзекті. Бәлкім, жиырма жылдан кейін құрып кете қоймаспыз, дегенмен, бұл мәселеге атүсті қарауға болмайды. Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаровтың айтуынша, ел аумағында шөлейтті жерлер көбейген. Қазірдің өзінде құрғақ даланың үлесі 70 пайызға жетіп отыр. Жыл сайын кәсіпорындардан 3 миллион тонна өнеркәсіптік қалдық тасталады. Бірақ, осыған қарамастан, министрлік ірі кәсіпорындарды қадағалауды шағын және орта бизнес субъектілерін тексеруді азайтпақ.

 

СОТТЫҢ СЫЙҚЫ ОСЫ БОЛСА...

Естімеген елде көп. Жүйкесі сыр берген азаматтардың сотта төрелік айтқанын бұрын-соңды естімеген боларсыз. Алматылық прокурорлар адам тағдырын талқыға салатын алқа билер тізімінен жүйке жүйесі бұзылған жандарды тапқан. Қадағалаушы органның көпті көрген тәжірибелі қызметкерлерінің өзі жағасын ұстап отыр. Әуезов аудандық прокуратурасы сот процесіне қатысып, төрелік айтып жүргендер тізімінен ақыл-есі күмәнді, бұрын сотталған елуге жуық адамды анықтапты. Олар аса ауыр қылмысты қарауға және оған төрелік етуге қалай жіберілгендігі түсініксіз. Төре би қылып, төрге шығарылған қырық азаматтың ақыл-есі бүтін болмай шығыпты. Олар психоневрологиялық диспансерде ем алып жүрген сырқат жандар екен. Ал алқа би сотының қалған мүшелері – наркологиялық орталықта тіркеуде тұрған есірткіге әуес маскүнемдер.

 

ДЕФОЛТТЫҢ АЗ-АҚ АЛДЫНДА ТҰР

Афина елінде тәртіпсіздік тыйылар емес. Апта басында жүз мың тұрғын шеруге шыққан. Олар Еуроодақ пен Халықаралық Валюта қорынан несие алуға бағытталған билік бағдарламасына қарсылық білдіруде. Грекия Парламенті бюджет шығынын қысқарту жөніндегі кезекті жобаны мақұлдаған болатын. Бұл сырттан тағы да несие алып, елді дефолттан құтқаруға мүмкіндік береді. Бірақ, дағдарыспен күресте қарапайым халық зардап шекпек. Себебі, жаңа бағдарламаға сай, әлеуметтік шығындар мен еңбекақы қысқарып, 150 мың мемлекеттік қызметкер жұмыссыз қалмақ. Биліктегілер бұдан басқа амалымыз жоқ деп отыр.

Халық та өз дегенінен қайтар емес. Ашуға булыққан демонстранттар дүкендер мен кеңселерді және банкоматтарды тонап, дәмхана, үйлер мен көліктерге өрт қойған. Шаһардың шеткері аудандарын былай қойғанда, орталығында ойрандалмаған көше кемде-кем.

Алдағы аптаға аптықпай аяқ басып, жаңалықтарға құлақ түре жүрейік, құрметті оқырман.

 

Данияр

ЖҰМАДІЛОВ.

...Ол сезеді. Бірақ түсіне алмай қор болды. Көрші әйелдің неліктен өзін «әй, мәңгүртпісің» деп атағанына әлі де түсінбей аң-таң. Үйге келіп, әке-шешесінен сұрап еді, әкесі мырс етіп күлді де: «Оқымысты бір қазақтардың шығарып жүрген пәлсафасы шығар, қазақтан дана халық жоқ деп жүргендер де солар ғой, ал қазақша білмеген біздерді өздерінше солай атайтын болыпты ғой. Оған сен қайғырып, мазаңды алма, сен кінәлі емессің», - деді. «Өздері сияқты мал бағып, юртада отыра берсін дейтін шығар? Біз емес, олар мәңгүрт елесінде шығар, великий мәдениет қайсы екенін білмейді. «Қазақ тілі - қазақ тілі» дегенде өңештерін созғанда сондай, сөйлей бер орысша, одан өліп жатқан ешкім жоқ». Әке-шешесінің де айтқандарынан ештеңе түсінбеді. Сонда қайсысы дұрыс айтады? Көрші әйел ме, әлде әке-шеше ме, сол жағын ұғына алмайды. «Балам, сен қазақтың ұлысың ғой, құдай-ау, неге өз тіліңде сөйлемейсің, мені күнде көресің, тым болмаса қазақша амандасуды үйреніп алсаңшы, үлкендерге «ассалаумағалейкүм» дейсің, бұл - балам, «Алланың нұры жаусын» деген сөз, әйел адамдарға да солай амандасуға болады. Бірақ, сен қазір кішкентайсың ғой, «сәлеметсіз бе?» деп амандаса бер. Мені апай де немесе тәте де, анау үйдегі үлкен кісіні «аға» дейсің» - деді бүгін тағы көрші әйел шақырып алып. Тура сабақ түсіндіргендей болды. Бұл үйге кеп, жүз рет қайталап «ассалама...» - «сәлеметсіз бені» үйренбек болса да, тілін бұрап, аузын қисайтып кеп қанша отырғанымен жуыр арада қазақша сөздер дұрыс шыға қоймады. Қандай қиын сөздер, кімдер ойлап тапты екен деп ойлады. Бұл өстіп сөздерді айта алмай отырғанда үйге шешесі кеп кірді:

- Ой, боташка, сен не ағылшынға дайындалып отырмысың? Дауысың қатты-қатты шығып кетті, ауырлау шығар айту саған, бұл тілді білсең, сенен күшті жан, сенен білімді адам болмайды, оқы-оқы, боташка, - деп шығып кетті. Бұл қайтадан «асса..ді» жаттауға кірісті. Арасы алты күн өтті дегенде амандасуды жаттап болды-ау, қуанышы қойнына сыймай, көрші подъезде тұратын шалға амандасуға асықты. Шал күндегі әдетінше есік алдында отыр екен. Бұл дайындала бастады. Бір, екі, үш:

- Ассалаумағалейкум! – деді қасынан өтіп бара жатып.

- Өй, сенбісің ей? Бар бол, балам, молда бол! Өй, саған қазақша амандасуды кім үйретті? Шөп басын сындырайық саған, өй, сиыр көрген өгіздей болмай бері келші өзің! Андағы екі қолыңды маған неге ұсынбайсың, қазақ амандасқанда әуелі қос қолын ұсынбаушы ма еді? Ал сен базардағы сарт саудагер құсап қасымнан өтіп барасың, сен «ассалаумағалейкум» дегенде мен де қос қолымды ұсынып «уағалейкумассалам» демеймін бе екен, а?

О, ғажап, деп ойлады бұл, неткен ғажап! Шалдың айтқандарының біреуін де бұл ұққан жоқ, ақсақалдың өзі сол жерде отыра қап, әлгі айтқан сөздерінің бәрін тәптіштеп тұрып аударып берді.

- Атың кім еді сенің өзі? Бұл түсінбеймін деп басын шайқады, шал орысшаға аударып бергенде, ұялғанынан жерге кіріп кете жаздады.

- Жанмир, - деді бұл әзер сөйлеп, Жанибек әкемнің аты, Мир деген, шешемнің аты Гүлмираның «мирын» алған ғой, - деді ол мақтанғандай болып.

- Ойлап тапқандарын қарашы ей, бірінен-бірі айрылып қалатындай! Бұ қазақ балаға ат қоюды да ұмытып барады. Сенің әкең анау жүрген оқымысты ма? Шешең анау – қызыл шаш қатын ба ей? Олардан туған сен мәңгүрт-елестей қайтіп оңасын? - деп шал қарадай ашуға басты. Бұл селк ете түсті!.. Мәңгүрт елес деді ме тағы? Мен мәңгүрт елестен туғам ба?!

- Балам, сен қазақсың ғой, сен ана басқа болып өзгеріп жүрген әке-шешеңе қарама! Олар енді түзелмейді, солай кеткені-кеткен. Оларды енді қазақ жасай алмайсың, болмыстарында қазақылықтан ештеңе де жоқ, құрыған! Сені мәңгүрт елесі қып тастаған да солар! – деді шал күңіреніп.

- Тіліңді, салт-дәстүріңді біл, балам!

Шал кетіп қалды, тегі бұған қазақша аударып аудармашы болудан шаршады ма, анау үйдің есігінің алдына барып демін алды.

Бұл түнімен ұйықтай алмады. Қасында жалба-жұлба мәңгүрт елес жүргендей болып, айналасына қарап қорқып жатты. Сол елес келіп қылқындырып, жанын алатындай болды. «Ол сенен бәрін алып болған! Тілің жоқ, салт-дәстүрді білмейсің, болмысың басқа» деп көрші шал айғайлап тұрғандай болды. Бұл айғайлап шошып оянды, шешесі жүгіріп келді.

- Боже мой. Сынок, боташка, господи, успокойся, устал наверное, спокойной ночи тебе, боташка, - деп бетінен сүйіп, қайта кетіп қалды.

Бұл таңертең тұрған соң, көрші әйелді көрді. Жаттап алған қазақшасымен амандасып еді, көрші апай қуанып қалды. Бұл түнде қорқып ұйықтай алмағанын айтты.

- Ондайда балам, «бісіміллә, Алла сақтай гөр» деп сыйынып жат! Бүгіннен бастап осы сөзді жаттап ал, жарай ма? Сосын, күнде ұйықтар алдында қайталап айтып жатасың. Сонда ғана сенің қасыңнан мәңгүрт елес деген бәлекет кетеді, - деді де, көрші әйел:

- Келші сені ұшықтап жіберейін деп, үйінен бір кесе су әкеліп «тфу, тфу, тфу» деп мұның басын айналдыра су бүркіп ұшықтап жатыр. Бойы жеңілдеп қалғандай болды. Сабаққа келді. Мұнда да өзі сияқты балалар қазақша сөйлемейді, басқа тілде амандасып жатыр, басқа бір тілде сөйлейді. Сонда бұлар да мен сияқты... мәң...ттер ме? Бұл солай деп ойлауға қорықты, жо.., жоқ олар емес, жалғыз мен ғана болайыншы, олар болмасыншы ондай деп ойлап отыр. Ойламайын десе... олар да өзі сияқты.

Кешке үйіне көңілсіз келді.

- Мама, мені қазақша мектепке оқуға берші, - деді түнде ұйқыға жатарда.

- Қазақша мектепке? Қой мұны әкең естімесін! Онда нең бар? Онда білім жоқ дейді! Мұғалімдердің өздері қазақша білмейді дейді!

- Мама, оның бәрі өтірік, өсек! Олар білімді, өз тілдерінде сөйлей алады, олардың білмейтіні жоқ, олар октябрь айын – қазан, ноябрьді – қараша дейді, оған Абай ата өлең шығарған! – деді бұл бар білетінін айтып.

- Саған мұның бәрін мына көрші әйелдің ұлы айтып жүр ме? Олар бұрынғы қазақтар, біз жаңа қазақтармыз, балам, өркениетке жетуіміз керек, батыстың мәдениетін олар түсінбейді! – деді шешесі жақтырмағандай.

Әкесі теледидар көріп отыр екен. Диктор бір қалада көше аттары өзгеріп, өз ата-бабамыздың есімдері қайта оралып жатқанын айтып жатыр. Олар кімдер екен? Мына бір сақалы бар ата кім? Ана бір батыр кім? Қабанбай, Наурызбай, Бөгенбай, Олжабай, Баян, Гауһар дей ме? Әкесі орнынан тұрып, басқа арнаға қосты. Айтпақшы, жаңағы диктор ағай да «біздің батырларымыз найзаның ұшымен, қылыштың жүзімен, білектің күшімен жерімізді қорғап қалған, ұлтарақтай болса да жерің қымбат, жер сатылмайды» деп жатты ғой. Жерді неге сатады? Сонда біз қайда барып тұрамыз? Кітап оқығысы келді, үйінде қазақша бір кітап жоқ. Әке-шешесі шетел өмірінің романдарын ғана оқиды. Музыка тыңдайын десе, қазақша ештеңе де жоқ. Көрші әйелдің үйіне барғанда, ол екі көзін тарс жұмып, күй тыңдап отырады. Жылайды, бұған жетер дүниеде әуен жоқ, қандай керемет дейді. Бұл түсінбейді. Жанына әлі жетпейді. Домбыраны көріп, шертейін-ақ дейді, қарап-қарап қойды. Көрші әйел жиі-жиі бауырсақ, жеті шелпек пісіреді. Ал мұның мамасының дайындайтыны бутерброд, саңырауқұлақ жейсің. Кеше сынып болып театрға барды. Бұлар түсінбейтін, қиын спектакль болды. Абылайхан деген хан болыпты. Қытай дей ме, орыс дей ме, қорған дей ме, түк ұқсам бұйырмасын. Сарыарқа деп жылады, Сарыарқа деген сөйтсем, қазақтың даласы екен ғой, жусан деген шөп екен, иісі жақсы, ем шөп дейді көрші апай. «Ем шөп дейді, сен ол шөпті көрген де жоқсың, көресің бе, қайдан білейін?» - деп күрсінді.

Екі күндей ұйықтай алмай жүрді. Спектакльдегі анау ата неге қазағым деп айғайлап, жерді құшақтап жылай береді? Неге Қытай дейді? Олар көп, біз сонда азбыз ба? Неге? Мен неге үйде жалғызбын?.. Содан кейін сол Абылайханды көшеден көрді. Қабағы түксиген, қою қара қасты, қара мұртты, еңгезердей аға, бойы тіп-тік, асқар таудай болып трамвайдың аялдамасында тұрды.

- Абылайханды қара! – деп қасындағы Мишкасы сыбыр ете қалды.

- Сен оны қайдан білесің? – деп бұл аң-таң қалып сұрады.

- Маған қазақ тарихы ұнайды, мен спектакльге бардым, мамаммен, ол – тарихшы, мына әртіс ағаның аты - Мұхтар Манап - деді Мишкасы.

- Ал Абылайхан қазақтың ұлы ханы болған, біздің қалада ескерткіш қоятын болса, ылғи барып тұрушы едік қой, - деді тағы Мишкасы.

- Ол ескерткіш біздің Кутузов көшесінде тұратын болса ғой! - деді бұл армандап. Мишка айтқан Абылайхан болғысы келді. Қабағын түйді. Бойын тік ұстады. Осы жер менікі деп айғайлап жіберді.

Үйге жақындай бергенде, көрші шал көрінді.

- Мен саған мынадай бір кітап тауып қойдым, оқы соны, сосын атыңды да жөндерсің? – деді қарқ-қарқ күліп.

- Шыңғыс Айтматов «Боранды бекет» - деді қарт енді күрт ашуланып. – Сенің әкең сияқты Сәбитжандар толып жатыр мұнда!

...Ол сезеді. Кітапты оқып шыққан соң бәрін түсінді. Менің ғана жалғыз мәңгүрттік елестен арылғаным не керек, мен сияқты өз болмысынан адасып, ажырап қалған кейбір мәңгүрт елестер енді қашан оянар деп жабығып жүрмін. Тілімді үйренемін, салт-дәстүрді білемін, өзгеге еліктемей тек өз болмысымды сақтап, қарапайым қазақ баласы болып өскім келеді дейді.

Мәңгүрт деп жазылып кітапта, аңызда ғана қалса екен, балаларымыздың болашағын өзіміз ғана ойласақ, мәңгүрттік елестен құтқарып аламыз, беті аулақ, мәңгүрт... беті аулақ дейік, Жанмирдей жаңа туғандай болып, өз болмысына үңілетін балалардың көбейгені – бұған жеткізбес.

...Ол сезеді. Түсінбей жүріп еді. Көзі, жүрегі, санасы оянғандай болды. Көрші апайы енді бұған бұрынғыдай мәңгүртпісің өзің демейтін шығар? Өйткені, ол қазір «Боранды бекет»!

 

Фарида БЫҚАЙ,

Павлодар қаласы.

 

Елбасы биылғы Жолдауында спорт саласы бойынша атқарушы билік өкілдеріне «спорт нысандары қарапайым халық үшін қолжетімді болуы керек» деген тапсырма берді. Орынды-ақ. Себебі, соңғы жылдары елімізде көптеген спорт кешендері бой көтерді. Тіпті, ауылды елді мекендерде де салауатты өмір салтын ұстануға барлық мүмкіндік жасалуда. Алдағы уақытта да бірқатар заманауи спорт ғимараттары салынады деп жоспарлануда. Ал олардың игілігін ең алдымен қарапайым тұрғындар көруі тиіс.

Қысқы спорт түрін қарқынды дамыту – аймағымыздағы басым бағыттардың бірі. Бұл ретте, Павлодар қалалық дене шынықтыру және спорт бөлімі шаһарға қарасты мөлтек аудандар мен жергілікті елді мекендер тұрғындарының барлық топтары арасында нәтижелі жұмыс жасауда. Бөлім қала тұрғындарының спортқа деген қызығушылығын арттыруды басты міндет етіп қойып отыр.

- Бүгінде павлодарлықтар коньки корттары мен шаңғы базаларына барып, салауатты өмір салтын ұстануда. Соңғы жылдары жерлестеріміздің қысқы спортқа деген ықыласы ерекше. Бұған қаламызда бой көтерген спорт ғимараттары, жалпы, спорттың қысқы түрлеріне жасалған тиімді мүмкіндіктер оң ықпал етті деп ойлаймын. Азаматтар спорттың қалаған түрімен шұғылдана алады. Спорт секцияларының бағасы да қолжетімді,- дейді қалалық спорт бөлімінің бастығы Рахметолла Қасқырбаев.

«Спортсервис» мемлекеттік қазыналық коммуналдық кәсіпорнының директоры Болат Машраповтың мәліметінше, Павлодар қаласында коньки, шаңғы тебуге арналған 7 спорттық құрылым жұмыс істейді. Онда бос уақытын өткізушілердің санында есеп жоқ. Әсіресе, демалыс күндері келушілердің саны күрт артады.

- Қалада екі шаңғы базасы бар. Сондай-ақ, мөлтек аудандарда коньки корттары орналасқан. Орталықтағы коньки тебу алаңына келушілер өте көп. Мұнда 150 жұп конькиді бір мезетте пайдалануға болады. Мұз айдынын да күн сайын ретке келтіріп отырамыз. Тұрғындар мен қала қонақтары демалыстарын жақсы көңіл-күймен өткізуі үшін әсем әуен ойнап тұрады. Сенбі-жексенбі күндері 350-ден аса адам жиналады. Бастысы, бағасы да қолжетімді. Ересектер бір сағат сырғанау үшін 200 теңге төлейді. Балалар аталған бағаның жартысын ғана шығындайды. Сонымен қатар, Естай көшесінің бойында («Квазар» сауда үйіне қарама-қарсы), №22 орта мектептің ауласында, Саяжай, Восточный шағын аудандарында да шағын коньки корттары жұмыс істейді. Аталған аймақтарда орын тепкен спорт құрылымдарының жалға беретін конькиінің бағасы да тұрақты. Халықтың сүйікті демалыс орнына айналған «Зеленая роща» шаңғы базасы көп жылдан бері ел игілігі үшін қызмет етуде. Жыл санап шаңғы жолдарының сапасы артып, жаңа спорттық құрал-жабдықтармен қамтылуда. Мұнда 150 жұп шаңғы бар. Бағасы да қымбат емес, сағатына 350 теңге төлейсіз. Ерекше атап өтерлігі, мұндай шаңғы базасы елімізде біреу-ақ. Себебі, біздің базаның 2 шақырымы жарықтандырылған. Яғни, келушілер кешкі сағат 9-10-ға дейін қалағанынша шаңғы тебе алады. Мұнда 87 жарықшам орнатылған. Сондай-ақ, қысы-жазы дайындалуға толық мүмкіндік бар.

Шаңғы базасында облыстық, республикалық деңгейдегі жарыстар ұйымдастырылады. Жазғы уақытта әлемдік спортта есімдері аталып жүрген отандастарымыз Елена Хрусталева, Алексей Полторанин секілді спортшылар оқу-жаттығу жиындарын өткізеді. Айтпақшы, даңқты спортшы Владимир Смирнов «Зеленая роща» шаңғы базасының жұмысына жоғары баға берді. Ол: «Мұндай жарықтандырылған шаңғы тебу орыны қысқы спорты жақсы дамыған Швецияда да жоқ» деді. Осындай спорттық құрылымдардың арқасында өңіріміздегі қысқы спорт алға басып келеді,- дейді Болат Масығұтұлы.

Қаладағы екінші шаңғы базасы Усолка мөлтек ауданында орналасқан. «Ертіс» деп аталатын шаңғы тебу орнында да қалалықтардың спортпен шұғылдануына ерекше жағдай жасалып отыр. Мұнда күніне 150-ден аса адам келіп, дене шынықтырады. Болат Масығұтұлының айтуынша, жазғы уақытта бұл жерде демалыс орны болады. Қазіргі таңда осы бағытта дайындық жұмыстары жасалып жатыр. «Ертіс өзенінің жағалауына орналасқан шаңғы базасы алдағы уақытта түрленіп, дамиды деген ниеттеміз. Шаңғы базасы барлық жағынан қолайлы жасақталған. Ондағы жолдар мен жол қиылыстарының өзі де жақсы таңдалып алынды», - дейді кәсіпорын директоры.

Алғашқы жаттығуларын «Зеленая роща» шаңғы базасында бастаған кейбір спортшылар жарқын жеңістерімен қуантуда. Мәселен, Дарья Усанова шаңғы тебуден әлемдік додаларда бақ сынап жүр. Республика чемпионы Антон Пантов, Гумар Руслан мен Максим Браун секілді өрендер ұлттық құраманың намысын қорғауда. Жемісті жұмыстың нәтижесі деген осы болар, сірә. Ең бастысы, мекеме басшыларының мәлімдеуінше, аталмыш спорт орындары қарапайым халыққа қалтқысыз қызмет етуге сақадай-сай.

Фархат ӘМІРЕНОВ.

15 ақпан – «Сарыарқа самалы» газетінің мерекесі. Басылымның тұңғыш номері 1929 жылдың 15 ақпанында жарық көргенін көкірегі ояу азаматтар біледі. Сексен үш жылдық тарихы бар, атадан балаға дейін оқитын етене газетте қазақтың маңдайына біткен талай алып тұлғалар қызмет істеген.

«Сарыарқа самалының» тұңғыш номері шыққан елеулі күнге орай редакция ұжымы алдыңғы толқын – ардагер журналистермен кездесу өткізді. Бір кездері қаламының қуатымен аймаққа танылған ағаларымыз кейінгі буынға өмірлік тәжірибесін, көкейдегі ойларын ақтарыла айтып, ақыл-кеңестерін беріп, айызды қандырды.

- Аяқ алыстарың жақсы. Қарт журналист ретінде айтып отырмын. Алған беттеріңнен таймаңдар, - деп бастады сөзді төрдегі ардагерлердің үлкені Әжібек Жүсіпов.

- Маған қазір газетте жұмыс істейтін жастардың бәрі ұнайды. Ешкімді бөліп-жармаймын. Мақалаларды үнемі зерделеп оқимын. Ұнаған дүниелер болса, бірден авторына келіп пікірімді айтып тұрамын. Әлі де болса, еркін жазып, ұшқыр ойларыңды танытыңдар. Ауылдың жағдайын, ұлттық мүдделерді ұмытпаңдар, - деп ойын ұштады Төлеубек Қоңыров.

Сөзі сабырлы Тұрсекең – Тұрсынбай Ибадуллиннің де айтқан ойы терең, кеңесі – көркем. Заман тынысымен келе жатқан басылымның жаңарғанына, алға талпынғанына қарап, бірге тақым қысып отырады. «Талай тарландар, дарабоздар қызмет еткен газет қой» дегенінің өзі алысқа бастайды.

Басылымның бұрынғы бас редакторы Мұхит Омаров «Сарыарқа самалы» газетінде жаңадан пайда болған, қайта жанданған арнайы беттер, айдарлар, жобалар жөнінде оң пікір айтып, ақ тілегін білдірді.

Зейнеткерлікке шыққанына аз-кем ғана уақыт өткен Өскенбай Тастемханов, Бақыт Баймұратов ағаларымыз да жастарға үлгі-өнегесін, ұсыныстарын айтып, қанаттандырды. Айта кетерлігі, денсаулықтарына байланысты бас қосуға қатыса алмаған ақсақалдарымыз да хабарласып, ақ ниетке толы батасын бергені де іштей түлетті бізді.

Басылымның бас редакторы Асыл Әбішев айтқандай, ардагерлермен жүздесу өз мақсатына жетті. Ұрпақ сабақтастығын паш ететін мұндай шараны өткізу енді дәстүрге айналады.

 

Н.ЖАЙЫҚБАЕВ.