Аграрлық секторда етті мал шаруашылығын дамыту жөнінде бұрын-соңды болып көрмеген жоба жүзеге асырылады. 2016 жылдың өзінде ет экспорты 60 мың тоннаға жетеді, мұның құны 4 миллион тонна бидай экспортына тең. Мемлекет бұл мақсатқа 130 миллиард теңгелік несие ресурстарын бөледі.
ҚР Президентінің Жолдауынан.
Қазақ халқы қашаннан төрт түлік малды береке мен байлықтың басы санап, көп игілігін көріп келді. Маңғаз жатқан маң далада ата-бабаларымыз ежелден мал өсіріп, оны тікелей тірлік-тіршіліктің тиімді көзіне айналдыра білді. «Мал - елге құт» деген сөз бар дана халқымызда. Төрт түліктің берекесін игілігімізге пайдаланып, ұлттық экономиканың бәсекелестікке қабілетті салаларының біріне айналдырсақ, нұр үстіне нұр болмақ.
Мемлекет экономиканың тұрақты өсіміне сүбелі үлес қоса алатын агроөнеркәсіп кешеніне соңғы жылдары жүйелі қолдау көрсетуде. Әсіресе, мал шаруашылығын өркендетуге айрықша көңіл бөліне бастағанын атап өткен абзал. Соның ішінде Президентіміздің ел шаруалары алдына қойып отырған ет бағытындағы мал басын көбейту, сапалы ет өндіру жөніндегі тапсырмасы артықшылыққа ие.
Жалпы, етті мал шаруашылығын дамыту жөніндегі Үкімет белгілеген жоба шеңберіндегі мақсаттар ауқымды. Соның бірі - республикамыздағы өнімді көп беретін асыл тұқымды мал басын ұлғайту болса, екіншісі - етімізді көрші нарықтарға көптеп шығару. Осы орайда 2016 жылға қарай елімізден экспортталатын ірі қара мал етінің көлемін 60 мың тоннаға, ал 2020 жылға дейін 180 мың тоннаға жеткізу көзделуде. Егер осы міндеттерді орындасақ, саланың бәсін арттырып қоймай, мол пайда табатын боламыз. Әрине, айтуға оңай болғанмен, бұл өте күрделі проблема және жүйелі түрде айналысуды қажет етеді.
Етті мал шаруашылығын дамыту үшін кезек күттірмес бірқатар кешенді мәселелерді шешу керек. Соның бірі - заманауи технологиялармен жабдықталған мал бордақылайтын алаңдарды салу. Бұл мәселені түбегейлі бір жақты етпейінше, сыртқы нарықтарға ет импорттау қиынға соғатыны анық.
Ежелден төрт түліктің өсуіне қолайлы өңір саналатын Баянауыл ауданында бүгінде мал шаруашылығының ет бағытындағы әлеуетін құру өміршең деп танылып отыр. Жергілікті сала өкілдері де бұл ретте бастамашылдығымен танылғандарын атап өткен абзал. Аудан оның үстіне төрт түліктің саны бойынша облыста көш бастап тұр. Соңғы дерек бойынша, көрікті мекенде 70 мыңнан астам қара мал, 160 мыңға жуық қой-ешкі және 18 мыңнан астам жылқы өсіріледі. Баянауылдық мал етінің сапасы да аймағымызда ерекше бағаланады. Осы артықшылықтарды ескерген жергілікті мал өсірушілер мемлекет тарапынан жасалатын қолдауды пайдаланып, заманға сай мал қоралары мен бордақылау алаңдарын тұрғызуға талпынуда.
Асыл түлік төлден туады
Атап өтелік, ауданда қазіргі күні «Асылдандыру» атты өңірлік бағдарлама жүзеге асуда. Бұл - республика бойынша баламасы жоқ және облыстағы аудандар ішінде тұңғыш қолға алынып отырған жоба. «МТС Жайма» ЖШС шаруа қожалықтарына биыл 86 бас асыл тұқымды бұқа таратты. Шаруашылықтар алған сегіз-тоғыз айлық еркек төлдің салмағына байланысты келер жылы есеп айырысатын болады. Ірі қара малды асылдандырудың ең тиімді, әрі ұтымды жолы болып отырған «Асылдандыру» бағдарламасына ерекше маңыз беріліп, үміт артылуда. Ол арқылы жеке қолдағы төрт тұяқтылардың тұқымын жаңарту көзделуде. Бүгінде өңірдегі қара малдың жетпіс пайызы жеке үй-жайларға тиесілі. Сондықтан бағдарлама ары қарай жетілдірілетін болады. «МТС Жайма» серіктестігі бұл өңірдегі асыл тұқымды мал шаруашылығы мәртебесіне ие үш шаруашылықтың бірі.
Баянауылдың жылы-жұмсағы импортқа шығады
Аудандағы Қаратомар ауылында бүгінде «МТС Жайма» шаруашылығы негізінде ет өңдейтін кәсіпорынның құрылысы салынып жатыр. Негізінен бұл елді мекен аудан орталығынан жүз отыз шақырымдай қашықта орналасқан. Десек те, бұл аумақтағы құнарлы жайылымдардың молдығы әрі жерінің қолайлылығы мен қолда бар инфрақұрылым сапалы ет өндірісіне жол ашады дейді ауылшаруашылық мамандары. «МТС Жайма» бұған дейін негізінен егін өсірумен шұғылданып келген шаруашылық болса, енді малды бағып-қағуға ерекше ден қоюда. Қазіргі күні серіктестікте «7000 бас асыл тұқымды қазақтың ақ бас ірі қара малын, оның ішінде 2500 бас аналықты бір мезгілде ұстауға арналған инфрақұрылымы дамыған мал шаруашылығы кешенін құру» жобасының құрылысы басталды. 2015 жылға дейін межеленген жоба аясында мың бас ірі қара малды бір мезгілде бордақылайтын алаң мен еуростандартқа сай қондырғылармен кесек еттерден вакуумдық орама жасайтын мал сою цехы да пайдалануға беріледі. Бұл мақсатты бағындыру үшін серіктестіктің басшысы, іскер азамат Батырбек Алдабергенов «ҚазАгроҚаржы» АҚ-нан 1,5 миллиард теңге көлемінде несие сұрап отырған жайы бар. Егер аталған шаруалар толығымен жүзеге асса, келешекте Ресей нарығында баянауылдық етті ұялмай таныстыратын боламыз.
Қазіргі күні Б.Алдабергеновтың басшылығымен серіктестікке шетелден асыл тұқымды мал сатып әкелу жоспарлануда. Қаржы мәселесі оңтайлы шешілсе, АҚШ елінен 600 бас асыл тұқымды Абердин-Ангус қара малын, Ресейден герефорд сиырын әкеледі. 600 миллион теңге қаржы тек мал сатып алуға жұмсалады делінуде.
Баянауыл аудандық ауыл шаруашылығы және кәсіпкерлік бөлімінің бастығы Ахмет Серкебаевтың айтуына қарағанда, Абердин-Ангус қара малының еті аса дәмді әрі тез пісуімен ерекшеленеді. Күніне 850-900 грамм салмақ қосатын қасиеті бар, сойғанда 250 келі таза ет өндіріп алуға болады екен.
Шетелден әкелетін асыл тұқымды қара малдың күйін жоғалтпай ұстап тұру үшін Қаратомар ауылында қазіргі күні үлкен кешендер тұрғызылып, инфрақұрылым тартылуда. Ал ет өңдеу комбинатына келіп жұмыс істейтін білікті мамандарға арналып тұрғын үйлер салынып, бар жағдайлары жасалмақ. Жалпы, аталған жобалар толығымен жүзеге аса қалған уақытта жаңадан құрылатын жұмыс орындарына негізінен жергілікті ауыл тұрғындары алынатын болады. Қазіргі күні серіктестік басшысы Б.Алдабергенов кейбір азаматтарды курстарға жіберіп, шетелдік технологияның тіліне үйретуде.
Ауданда етті мал шаруашылығын дамытуға ынта танытып отырған шаруашылықтардың тағы бірі – «Баян Орда» ЖШС. Басшысы Мұрат Кенжебаевтың сөзіне қарағанда, қазіргі күні асыл тұқымды мал сатып алу үшін «Мал өнімдері» корпорациясымен 2 миллион АҚШ доллары көлемінде несие бөлу туралы келіссөз жүргізілуде. Шаруашылықтың ұсынып отырған жобасы бойынша Ұзынбұлақ округі аумағынан 4 мың ірі қараға арналған асыл тұқымды мал шаруашылығын құру көзделуде. Оның ішінде бір мың бас мал ұсталатын бордақылау орны ашылады. Шаруашылық құрылымының есепшотында бүгінде 300 миллион теңгедей қаражат пен қажетті техникалар бар. Мемлекет тарапынан қосымша қаражат бөлінсе, жобаны іске асыруды бірден бастап кетпек.
Жайылымы болмаса, мал азады
Мал шаруашылығын дамытуға қатысты түйткілдер шетелден асыл тұқымды түлікті сатып әкелумен шешілмейді. Келесі мәселе – жемшөп құнарын арттыру қажет. Красноармейка ауыл шаруашылығын ғылыми-зерттеу институтының директоры Б.Ермұратовтың пікірінше, ет бағытындағы мал шаруашылығын өркендетудің маңызды тетіктерінің бірі - жемшөп өндірісі. Қазіргі күні облыста жемшөп өндірісінің даму қарқынына көңіл толмайды, ол мал шаруашылығының сұранысын қанағаттандыра алмайды және болашақта мал өнімдерін қарқынды өндіруді тежеуі мүмкін. Жоғары сапалы жем өндіруге қажетті жер мен мүмкіндік бізде мол.
Бұл ретте құрама жемнің маңызы да ерекше. Өйткені, бүгінде сапалы да құнарлы жем өндіру толық шешімін таппай отыр. Мал азығы үшін пайдаланылатын бидайдың мөлшерін төмендетіп, далада өсірілетін жүгері, арпа және бұршақ дақылдарын өндіруді дамыту қажет. Сонымен бірге, болашақта өнім көлемін арттырумен қатар, мал азықтық дәннің құрылымын тұрақты қалыпқа түсіру қарастырылса. Бидайды мал азығына пайдалануды күрт азайтып, арпаны, сұлыны, тарыны және сонымен бірге, қуатты да құнарлы, ақуызға бай бұршақ пен жүгеріні қолдануды көбейту керек. Жемшөп өндірісін дамыту үшін ғылыми-тәжірибелік және ұйымдастыру шаралары жүргізілуі тиіс, деп есептейді жергілікті ғалымдар.
Ендеше, бастамашылдығымен танылып отырған баянауылдық мал өсірушілер келешекте бұл мәселеге де назар аударады деген сенім зор.
Мұрат АЯҒАНОВ.
