Сарыарқа самалы

Елбасының әр жылғы Жолдауларында назардан түспей келе жатқан басымдықтардың бірі - білім беру саласын дамыту. Осыған орай, отандық білім беру жүйесінде жыл сайын жаңа реформалар жүргізіліп, түрлі іс-шаралар жүзеге асуда. Десе де, аталмыш салада алдағы уақытта атқарылуы тиіс міндеттер                аз емес. Мұны ел Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы биылғы Жолдауында атап берді. Нақтырақ айтар болсақ, оқу үдерісіне қазіргі заманғы әдістемелер мен технологияларды енгізу, педагогтар құрамының сапасын арттыруға деген талаптарды күшейту, біліктілікті бекітудің тәуелсіз жүйесін құру және тағы басқалар.
Бүгінде бұл міндеттерді орындауға ҚР Білім және ғылым министрлігі бел шеше кірісіп кетті. Тіпті, министрлік өкілдері аймақтарды аралап, алда тұрған үлкен науқан – ұлттық бірыңғай тестілеуге (ҰБТ) биыл қатаң талап қойылатынын айтып, түсіндіру жұмыстарын қызу жүргізуде. Бұл – осы салаға жүктелген міндеттердің бастамасы ғана дейді мамандар.

Биылғы ҰБТ бұрынғыдан өзгеше...
Көзді ашып-жұмғанша жаңа оқу жылының үшінші тоқсаны аяқталуға жақын қалды. Алайда, әр таң ағарып атқан сайын, мектеп бітіруші түлектерден маза кетуде. Себебі, биыл ұлттық бірыңғай тестілеуге қойылатын талаптар бұрынғыдан да күшейтілетіні белгілі болды. Бұл туралы таяуда облыс орталығына арнайы келген ҚР Білім және ғылым министрлігінің бақылау комитеті сыртқы бағалау басқармасының бастығы Зинаш Жанділдина мәлім етті. Оның айтуынша, осы жылы ҰБТ өткізу туралы ережеге өзгертулер енгізілген. Қандай дейсіз ғой?.. Біріншіден, ұлттық бірыңғай тестілеу кезінде тәртіп бұзған талапкерлер аталған министрлік өкілдерінің шешімімен бірден аудиториядан шығарылады және нәтижесі жойылады.  Айта кетерлігі, бұрын мұндай жағдай орын алғанда, мәселе мемлекеттік комиссияның қарауына жіберіліп, содан кейін ғана тиісті шара қолданылып келген еді.
Екіншіден, ҰБТ-ға байланысты құпия тәртіпті қамтамасыз етуге ерекше мән беріліп отыр. Осы мақсатта тест материалдарын өз пайдасына жаратқысы келетін көлденең көк аттыларға тосқауыл қою үшін нормативтік-құқықтық құжаттар әзірленіп, қолданысқа енгізілген. Демек, енді ел арасында «ұлттық бірыңғай тестілеудің жауаптарын алдын ала сатып алуға болады екен» деген күдікті әңгімелер сейілетін шығар.
Үшіншіден, ҰБТ өткізілетін нысандардың барлығында ұялы телефондардың сигналдарын автоматты түрде өшіретін құралдар мен бейне бақылау камералары орнатылады. Естеріңізде болса, былтырғы жылы да ұлттық бірыңғай тестілеу өткізілетін аудиторияларға ұялы телефон байланысын шектейтін арнайы құрылғылар қойылған еді. Енді осы талаптың арқасында алдымен шен-шекпенді тамыр-танысына немесе қалталы көкелеріне сеніп жүрген еркетотайлардың еш қиналмастан мемлекеттік білім грантын иеленіп, оңай олжалы болуына тұсау салынбақ. Сондай-ақ, «алтын белгіге» үміткер бола тұра өз білімін дәлелдей алмайтын, бәсекеге қабілетсіз шала сауаттылар да сабасына түспек.
Төртіншіден, тест тапсырмаларының сапасын жетілдіру жөніндегі жұмыстар жанданып, математика пәніне логикалық сипаттағы тапсырмалар енгізілген. Жасыратыны жоқ, осы уақытқа дейін ұлттық бірыңғай тестілеудегі кейбір сұрақтардың жөн-жосықсыз екендігі туралы сын-пікірлер сан мәрте айтылып  келген болатын. Осыны ескерген жауапты министрлік биыл тест тапсырмаларының сапасына ерекше назар аударғанға ұқсайды. Ал нәтижесін уақыт көрсетер...
Сонымен, биылғы ҰБТ-дағы басты жаңалықтың бірі - математика пәндеріне логикалық есептердің енгізілуі. Осыдан кейін есеп-қисапты көбінесе калькулятордың көмегімен шығарып үйренген шәкірттеріміз               ой-өрістің қаншалықты өскендігін бастағы нақты біліммен таразылайтын болады. Десе де, бұл жаңашылдық түлектерді  толғандыруда. Өйткені, көптеген шәкірттер мұндайға әлі дайын емес. Оны ғалымдар да айтып жүр. Жуырда редакциямызда ұйымдастырылған «Мектептегі ғылыми жұмыс: дұрысы һәм бұрысы қайсы?» атты дөңгелек үстел шарасына қатысқан С.Торайғыров атындағы ПМУ-дің деканы, ғалым Нұрлыбек Испулов: «АҚШ-та 1-сыныптан бастап оқушыға әрбір теориялық есептің практикалық мағынасын табуды үйретеді. Бізде бұл              жағы кенже қалған», - деген еді. Ал педагог мамандардың біліктілігін арттыру институтының әдіскері Айтжамал Дайырова: «Бір өкініштісі, қазақстандық балалардың көбі логикалық тапсырмалар орындауға келгенде әлсіздік танытып жатады. Демек, біздің мұғалімдеріміз сабақта оқушының логикалық ойлау қабілетін дамытуға бағытталған жұмыстарға аса мән бермейді. Осы олқылықтың орнын толтыру қажет», - дейді. Келешекте мұғалімдер мұны қаперлеріне алса игі дейміз.
Бесіншіден, биыл аудандық және қалалық ҰБТ-ны өткізу пункттерінде әр аудиторияға министрліктің 1 өкілі, ал жоғары оқу орындарына аудитория санына қарамастан, министрліктің  5 өкілі бақылауға келеді. Ашығын айтқанда, ұлттық бірыңғай тестілеу өтетін аудиторияда тек министрліктің сенімді өкілдері ғана             болады. Сондай-ақ, мемлекеттік комиссия мүшелерінің саны 5 адамға қысқарып, аудитория кезекшілері алынып тасталады. Бұл – ұлттық бірыңғай тестілеудің барынша әділ өтуіне әрі бөгде адамның талапкерлерге кедергі келтірмеуіне мүмкіндік береді, - дейді білім беру саласының мамандары.
Облыстық білім беру басқармасының мәліметіне қарағанда, биыл аймақ бойынша 5841 түлек алтын ұя мектептерімен қоштаспақ. Ал олардың нақты қаншасының ҰБТ-ға қатысып, бақ сынайтыны әзірге белгісіз. Облыстық білім беру басқармасының лицензиялық аттестациялау және инспекция бөлімінің бастығы Роза Балапанқызы: «2012 жылдың 10 наурызынан бастап 25 сәуірге дейінгі аралықта түлектерден ҰБТ-ға қатысуы туралы өтініш қабылданады. Содан кейін ғана тестілеуге облыс түлектерінің нақты неше пайызы қатысатыны айқындалмақ. Жалпы, биыл осы жүйеге деген талап күшейді. ҚР Білім және ғылым министрлігінің өкілдері биыл ұлттық университеттерге, яғни беделді жоғары оқу орындарына түсу үшін талапкерлердің ҰБТ-дағы орташа балы 70-тен жоғары болуы керек дейді. Ал 60-тан төмен балл алғандар жоғары оқу орындарының ақылы бөліміне де қабылданбайды. Сол үшін түлектерімізге үлкен дайындық пен таудай талап керек. Бүгінде әр мектептің мұғалімдері 11-сынып оқушыларымен қосымша жұмыс істеуде.  Ең бастысы, бұл қызмет үшін түлектер ақы төлемейді. Мұның бәрі-елдегі білім беру саласын дамытып, жас ұрпақтың жан-жақты білімді болуы үшін жасалып жатқан игі шара деп түсіну керек», - дейді.

Оқушылардың алаңдауы орынды ма?
«Жығылғанға жұдырық» демекші, бұл саладағы талаптар күшейген сайын, оқушылардың уақытылы білім алуына қытымыр қыс та кері ықпалын тигізбей қоймады. Осыған орай, республиканың кейбір өңірлерінде оқушылардың сабақ кестесінен қалып қойған тақырыптарын меңгеруі үшін көктемгі демалыс, кәдімгі каникул уақытында балаларға білім беру, тіпті, екі пәнді біріктіріп оқыту сынды түрлі әңгімелер айтылуда.
Осылайша, салқын ауа райы да елдің білім беру саласын бірталай әбігерге салды. Алайда, Сарыарқаның сарышұнақ аязы біздің өңірді де айналмай өтпеді. Біраз уақыт мектептерде сабақ тоқтатылды. Осы жағдайға ата-аналармен қатар, оқушылар да алаңдады. Абырой болғанда, ауа райындағы осындай тосын жағдайларға қарамастан, облыс оқушылары, әсіресе түлектер үшін сабақ кестесі өз деңгейінде, жоспар бойынша жүргізіліп келеді екен. «Облыс оқушылары сабақ кестесінен қалған жоқ. Осы бағыттағы барлық бағдарлама ойдағыдай жүзеге асуда. Оқушылардың алаңдауына еш негіз жоқ. Каникул уақытында олар ел қатарлы дем алатын болады», - дейді облыстық білім беру басқармасы бастығының орынбасары Гүлжан Қадырбаева.

Нұржайна ШОДЫР.