Ғасыр адамы

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  296

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  453

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  369

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  367

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  337

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  427

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  419

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  398

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  512

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  416

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  354

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  310

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  376

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  383

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  465

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  677

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  590

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  430

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  423

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  643

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  428

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  723

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1084

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1044

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1031

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1034

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1230

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  999

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1019

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  977

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1063

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1034

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  818

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1147

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1272

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  737

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  956

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  530

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  686

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  600

11 медаль!
11:05 24.01.2023  973

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  867

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  923

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1004

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1185

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  944

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  832

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  991

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1033

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  931

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3192

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2904

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2860

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3160

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3185

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3297

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3379

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2815

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2830

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3138

Ғасыр адамы 15.09.2022

Ғасыр адамы

Кіндік қаны тамған жерге маңдайының тері тамған...

 

«Қарты бар елдің қазынасы бар» дейді халық даналығы. Қазақ - қашанда аталарын - әулие, әжелерін әмбибі тұтқан ел. Бүтін бір елдің ақылдариясына айналған абыз ақсақалдар ықылым заманнан ұлт ұйытқысы бола білді. Жастарға бағыт берді. Бастауға шабыт берді. Бүгінгі күні де аңызға айналған абыздардың ізін жалғаған ақсақалдар баршылық. Осындай парасат-пайымы биік, тұла бойы тұнған тарих, өмір жолы өнеге болар абыз ақсақалдардың бірі - Мұхтар Зәпішұлы Әбенов. Биыл көнекөз қария өзінің 90 жылдық мерейтойын атап өтті. Абыз ақсақалды ғасырға аяқ басқан айтулы күнімен құттықтай барып, баталы дастарқан басында аталы әңгіме құрудың сәті түсті.

- Түгін тартсаң майы таматын Майқайың кентінің төл құрдасысыз. Бұл қазыналы өлкенің қалыптасып, дамуы көз алдыңызда өтті. Әңгімемізді осы ауылыңыздан бастасақ...

- Биыл міне, халық қамбасын толтырып, елдің әлеуетін арттырған қасиетті, кенді өлке - Майқайың елдімекенінің қалыптасуына 90 жыл толып отыр. Ата-бабаның маңдай тері тамып, құрыш білегімен жанданған қазыналы өлкенің өз тарихы бар. Көнекөз қариялардың айтуынша, екі төбе – Үлкен Майқайың мен Кіші Майқайыңның арасы желегі самал желмен тербелген сұлу қайыңға толған алқап болған деседі. Бағы бар елдің байлауы, құт дарыған елдің жайлауы болған бұл мекен шөбінің құнары, жайқалған қайыңының көркіменен майлы да жайлы өлке – «Майқайың» болып аталып кетсе керек. Майқайың өлкесінің елдімекен ретінде қалыптасуына құрылысшылардың алғашқы қонысы ықпал етті. Бұл - 1840 жылдардың аяғы. 1895 жылы өндіріс павлодарлық көпес Артемин Дерновтың Воскресенск тау-кен өндірістік қоғамына өтіп, оның нұсқауымен геолог А.Краснопольский атақты қазақ Қосым Пішенбаевты қарамағына қызметке алып, олар кен барлау жұмысында қыруар жұмыстар жасайды. Түгін тартсаң майы шығатын кенді өлкенің ашылуына зор үлес қосқан - осы екі азамат. 1910 жылы өндірісті «Сименс» компаниясы басқарды. 1911 жылы өндіріске Екібастұз балқыту зауытының иесі, ағылшын концессионері Лесли Уркварт қожайын болды. Олар кен барлау жұмысын ары қарай жалғастырып, жер бетіне таяу, аса терең емес 3 скважина қазды. Ол жерден шыққан алтын мен күміске толы бай топырақты қазақ кедейлеріне қолмен қаздырып, Екібастұздағы қорғасын-қалайы балқыту зауытына жеткізіп, құйма алтын, күмістерді Англияға жөнелтіп отырған. Кеңес үкіметінің орнауымен 1919 жылдары ағылшындар мен олардың сыбайластары Майқайың, екібастұз өңірінен біржола қуылды. Кеңес үкіметінің шешімімен 1922-1924 жылдары бұл жерлерге кен геологтары Н.Г.Кассин, Р.Г.Барукаев, Г.И.Медоевтар келіп, кен барлау жұмыстарын бастап, 1928 жылы В.Н.Гуцев бастаған кен барлаушылардың үлкен тобы бірінші бесжылдықта Баянауыл өңірінде бірінші тау-кен өндірісін ашуды мақсат етті. Александровкада марганец, Қызылшілік пен Майқайыңда алтын, Бозшакөлде мыс, қорғасын, күмістің көп қоры бар екендігі анықталды. Осы барлау жұмысының негізінде Майқайың, Жосалы, Найзатас, Шөптікөл, Александровка, Қазанауыз, Төртқұдықта кеніштерді іздеу жұмысы жүрді. Нәтижесінде Майқайыңда кен байыту жұмысы қолға алынды. КСРО халық комиссариатының бас басқармасының бастығы Серго Орджаникидзенің 1932 жылы 11 қыркүйектегі №285 бұйрығымен: «Баянауыл ауданының алтын өнеркәсібінің дамуын толық жылдамдатып, барланған пайдалы қазбаларды пайдалану, құрылыс жұмыстарын ұйымдастыру үшін Майқайың алтынды «Балқаш құрылыс» комбинатының қарамағынан шығарып, 1932 жылдың қазан айының 1-інен «Майқайың-алтын» алтын өнеркәсіп комбинаты болып ұйымдастырылсын» деген шешім шығарылды.

- Өндірістің алғашқы жылдары есіңізде ме?

- Әрине. Өндірістің жұмыстары алғашқы жылдары қол күштерімен атқарылды. Жабық кен шахталары қазылып, ондағы негізгі құрал- саймандар қайла, күрек, сүймендер болды. Шахта астынан шығарылған кенді фабрикаға таситын негізгі көлік – «кәләмәшке» делінген арбаға жегілген аттар болды. Өнеркәсіптің жол қатынас көліктері көбінесе ат, түйе, өгіз еді. Майқайыңдағы алғашқы алтын «старательдік әдіспен» ұнтақты кенге сынап жағып жуу арқылы «бұтар» деп аталатын қарапайым құралдың көмегімен алынды. Техника әлі дамымаған, қол күшіне сүйенген сол бір қиын уақыттарда да Майқайың еңбекшілері мемлекеттік жоспарды тұрақты түрде артығымен орындап, ел қазынасын сапалы өнімдерімен толтырып, жоғары табыстардан көрінді.

- Еңсесі биік бұл елді мекенге қазағымның талай біртуар перзенттері ат басын тіреп еді. Сондай өңір тарихының төрінен орын алған елеулі оқиғалардың бірі Мұхтар Әуезов пен Қаныш Сәтбаевтың Майқайың кентіне келуі шығар...

- Иә, алтынға толы қамбасымен, еңбекші қауымның құрыш алақанымен атағы жер жүзіне жайылған, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде анталаған жауға қарсы атылған әр сегіз снарядтың бірінің қожайыны болған кенді өлке Майқайыңға талай ұлтжанды Алаш азаматтары ат басын тіреген. Солардың ішінде Мұхтар Әуезов пен Қаныш Сәтбаев та бар. Бұл тұғыры биік тұлғалардың кенді өлкеге келуі өлке тарихында ерекше орын алады. Бірі – әдебиет, көркем сөз майданында, бірі – жаратылыс ғылымында ел мерейін асырған екі арыстың келуі Майқайың халқына үлкен рухани күш-қуат берді. Мұқаң 1958 жылы келсе, Қанекең 1948 жылы және 1959 жылы келген еді. Қос ғұлама Майқайың, Жасыбайды аралап, кенді өлкені дамытудың тетіктерін тәптіштеп басшыларға түсіндіріп, ақылдарын айтып, халықпен ашық сұхбат құрды. Қазағы мен орысы, украйн мен немісі ынтымақпен күн кешкен еңбекші қауымға разы болып, баталарын берді. Аталардың ақ батасы еңбек сүйер Майқайың халқының жадында мәңгі сақталып қала бермек.

- Бұрынғы Майқайыңның біраз тарихын білдік. Ал енді бүгінгі Майқайың қандай?

- «Майқайың-алтын» өндірісінің негізінде қалыптасқан кентіміз күннен-күнге қанатын кеңге жайып, көркейіп, болашаққа нық сеніммен қадам басып келеді. Майқайың алтын комбинаты да заман талабына сай жаңа технологиялармен толықтырылып, жандануда. Майқайыңдық еңбекшілер өнеркәсіптің барлық саласына қажет болатын алтын, күміс, мырыш, қорғасын, барит сияқты құнды металдарды шығарып, егеменді қазақ елінің алтын қорын толтыруға атсалысып жатыр. Бүгінгі таңда кентіміздің келбеті ажарланып, жаңа жолдар төселіп, әлеуметтік нысандар бой көтеруде.

- Майқайың кентінің шежіресінен сыр шертер 2 мыңнан астам фото жинап, өлкетану мұражайын аштыңыз. Мұндағы мақсат - ел азаматтарының ерен еңбегін елеп, жастарға тәмсіл тарихты насихаттау ма?

- Тарихты ұлықтау керек, өткенді ұмытпау керек. Бұл жердегі басты мақсатымыз - қазыналы өлкенің алғашқы іргетасы қаланған күннен бастап, бүгінгі күнге дейінгі тарихын жинақтау. Өлкетану мұражайын ашу туралы ойымды жерлестерім бірауыздан қолдап, қол ұшын созудан тартынбады. Сондай-ақ, рухани және материалдық қолдау білдірген Баянауыл ауданының әр жылдардағы басшы-әкімдеріне айтар алғысымыз шексіз. Атымтай азаматтардың жанашырлығын халық ешқашан ұмытпайды. Бүгінгі таңда аудан әкімі Серік Батырғожинов Майқайың кентінің әл-ауқатын арттыруға, жаңа бағыттарды жүзеге асыруға қолдау көрсетіп келеді. Мұражайда Майқайыңның кешегі күндерінен топтастырылған қалың суреттер мен фотолар бар. Яғни, тарих - сурет тілімен сөйлейді. Облыс орталығындағы «Пархоменко» фото-мұражайымен тығыз байланыс орнатып, ескі фотоларды жинастырдық. Сондай-ақ, ел азаматтары бұл өлкеде талай жыл еңбек еткен аталары мен әжелерінің суреттерін әкеліп, мұражайдың төріне ілді. Өскелең жас ұрпақ осындай еңбек адамдарының ерліктерінен үлгі, өмірінен өнеге алуы тиіс. «Болмасаң да ұқсап бақ» дейді Абай атамыз. Сол үшін де бұл өлкенің тарихын маңдай терімен жазып, қажырлы еңбектен қолдары құрышқа айналған азаматтардың есімі ұлықталуы керек. Бұдан бөлек, мұражайда Майқайың кентінің қалыптасуына әр жылдары өлшеусіз үлес қосқан кәсіби мамандар, ғалымдар мен зиялы қауым өкілдерінің фотолары топтастырылған. Сондай-ақ, зұлматты соғыс жылдарындағы ардагер аталарымыздың суреттері, тылдағы тынымсыз еңбектің фотолары бар. Тарихты зердеге тоқып, суретке зер салсаңыз, барлық фотолар өткен күннен сыр шертіп береді.

- «Қариялық – даналық пен өмір тәжірибесінің қайнар көзі» дейді халық. Тоқсан жылда өмірдің тоқсан торап жолдарымен жүріп өттіңіз. Жастарға айтар ақылыңыз болса...

- Келер күнге, кемел келешекке сеніммен қарау үшін өткен күнді жамандауға болмайды. Әр заманның, әрбір кезеңнің өз қызығы мен шыжығы бар. Тек сол өмір өткелдерінен тәжірибе жинақтап, әр оқиғаларды ой-елегінен өткізіп отыру керек. Бүгінгі жастарға айтар ақылым осы. Қазір ойын қумай, білім қуатын уақыт. Ел үшін еңбек етемін дейтін азаматтарға жұмыс та жеткілікті. «Екі қолға бір күрек» таба алмай жүрген кейбір жастарға қарап көңілім құлазиды. Бойымызда күш-жігер барда мемлекетіміздің өсіп, өркендеуі үшін аянбай тер төгуіміз қажет. Жұдырықтай жұмылатын уақыт жетті. Біздің ел талай тарихи оқиғаларды бастан кешіргенін білеміз. Жаңа Қазақстан тарихының жаңа парағын ашып, еліміздің ертеңін тасқа басып, тарихқа айналдыратын – бүгінгі жастар қауымы. Күні кеше Мағжан атамыз сенген «арыстандай айбатты» жастарға халқымыз бүгінгі күні де үлкен үміт артады. Бұл дәуірдің тағылымды тарихын жазу - сіздердің маңдайларыңызға бұйырды. Өмір – алма-кезек...

- «Үй сыртында төбең болса, ерттеулі тұрған атпен тең, ел ішінде қазыналы қартың болса, жазып қойған хатпен тең» деген екен Төле би. Төрелік айтар төбелі 90 жасыңыз құтты болсын! Жүз жасаңыз! Мазмұнды әңгімеңізге рахмет.

 

Алтынбек ЕЛЕМЕСҰЛЫ. Баянауыл ауданы, Майқайың кенті.


Количество показов: 3295

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жол: Көпір құрылысы қашан аяқталады?
15:30 03.02.2023  296

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  453

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  369

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  367

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  337

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  427

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  419

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  398

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  512

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  416

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  354

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  310

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  376

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  383

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  465

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  677

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  590

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  430

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  423

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  643

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  428

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  723

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  1084

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  1044

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  1031

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  1034

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  1230

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  999

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  1019

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  977

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  1063

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  1034

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  818

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1147

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  1272

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  737

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  956

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  530

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  686

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  600

11 медаль!
11:05 24.01.2023  973

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  867

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  923

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  1004

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  1185

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  944

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  832

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  991

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  1033

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  931

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  3192

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2904

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2860

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  3160

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  3185

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  3297

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  3379

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2815

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2830

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  3138