Өресі биік азамат

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  93

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  99

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  98

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  106

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  92

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  108

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  95

Сенсация!
08:02 24.09.2022  59

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  105

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  180

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  156

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  148

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  177

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  160

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  162

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  172

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  166

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  170

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  180

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  175

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  163

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  173

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  172

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  187

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  261

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  267

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  249

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  270

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  251

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  268

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  244

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  260

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  290

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  379

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  417

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  411

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  379

Қызмет беделі арта түспек
08:43 17.09.2022  404

Көкөніс алқабы көбейді
08:41 17.09.2022  368

Аудандар арасы қысқарады
08:39 17.09.2022  376

Сарыарқа самалы, 17 қыркүйек, сенбі
08:37 17.09.2022  400

Сана саңылауынан таным таразысына дейін
09:52 15.09.2022  499

Алаш және Ахмет
09:51 15.09.2022  446

Ғасыр адамы
09:50 15.09.2022  458

Шайба төрде емес, есеп 0:5!
09:49 15.09.2022  460

Жер мен елді жырлаған
09:47 15.09.2022  507

Қойсары батырлары ұлықталды
09:46 15.09.2022  514

Көлік жүргізушілерінің жасын шектеу керек пе?
09:39 15.09.2022  493

Жол саласына түбегейлі өзгеріс қажет
09:10 15.09.2022  517

Мектеп жаңаша кейіпке енбек
09:08 15.09.2022  491

Түгін тартсаң майы шыққан Майқайың
09:06 15.09.2022  514

Облыс әкімі – Май ауданында
09:04 15.09.2022  485

Қолдаудан кенде емес
09:03 15.09.2022  447

Қазандық «жыры» бітер емес
09:00 15.09.2022  484

Сарыарқа самалы, 15 қыркүйек, бейсенбі
08:54 15.09.2022  488

«Шұғада туған - шын бақыт!»
16:00 13.09.2022  607

Әлеуметтік төлемақы мөлшері көбеймек пе?
10:33 13.09.2022  574

Грант алудың шарты қандай?
10:30 13.09.2022  585

Ескерту айлығы басталды
10:29 13.09.2022  518

Жұртшылыққа қуаныш сыйлады
10:25 13.09.2022  494

Өресі биік азамат 30.07.2022

Өресі биік азамат

Зейнолла Қалымбекұлы студенттік шағынан-ақ ғылыми-зерттеу жұмысын бір сәт қалдырып көрген емес. 1969 жылы гистология, эмбриология, цитология кафедрасының ассистенті, аспиранты, доценті, кейін Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті жануарлар морфологиясы мен физиология кафедрасы меңгерушісі, 2004-2014 жылға дейін Шәкәрім атындағы СМУ-дің «Биология» кафедрасының профессоры болды. 1979 жылдан малдың биологиялық ерекшеліктерін, өсіп-өну физиологиясын зерделеген.

1967-1972 жылдары көптің бірі болып Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтына түсіп, студент кезімізде жоғары курста оқып жүрген ветеринария факультетінің студенті Зейнолла Тоқаевты көріп, сырттай танитынбыз. Маяковский-Калинин көшесінің қиылысында 5 қабатты екі жатақханада мыңнан аса студент тұрдық. Жатаханаларда бір бөлмеде 4 студент, асхана, кітапхана, сабақ оқитын, тағам дайындайтын, дәрігерлік пункт, дәл жанында жаңа салынған, ол кездегі қаладағы ең үлкен спортзал болды. Мыңдаған студенттердің тұрмыс жағдайын, сабақ біткеннен кейін жүріс-тұрыстарын ұйымдастырып, бақылайтын институтта арнайы комиссия жұмыс жасады. Бұл комиссияның басқарушысы Зейнолла Тоқаев болатын. Сабырлы, салмақты, сөзі нық, жүріс-тұрысы, сөз саптауы көптің алдында көз тартатын. Естуімізше, Зекең - Павлодар өңірінің тумасы. Біздің таныстығымыз осылай басталған екен. Зейнолла Тоқаевтың өмірбаянына қарап, тынымсыз еңбек еткенін көруге болады. Павлодар өңірінің бір топ азаматтары Зекенді жақын танып, араласып, қыр-сырын білгендей болдық. Зейнолла Қалымбекұлы жалпы 60 жылдан аса еселі еңбек етіп келе жатқан, бірегей ер азамат. Әр кездесуіміз, бас қосуымыз біз үшін үлкен асу, мерейлі мереке деп мақтан етеміз. Қаршадай кезінен еңбекке араласқан ол, биік мақсат құрып, өз елінің мақтанышы, өресі биік тұлға болып қалыптасады. Биік мақсатымен биік шыңға көтерілді. Мектеп бітірген соң туған ауылы, кеңшарда тракторшы болып бастап, өзінің елгезек, кішіпейіл, тапқыр, еңбекқор жігіт екенін байқатып, үлкендердің көзіне түсіп, кеңшар комсомол комитетінің хатшысы болып сайланды. Отан алдындағы борышын атқарып, 22 жасында Семей қаласының зоотехникалық-малдәрігерлік институтына түседі. Білімге сусыңдаған бозбала, үздік студент атанса да, оқумен қатар қоғам жұмысына да белсене қатысты. Сол жылдары Зейнолла Қалымбекұлы институттың кәсіподақтар ұйымының төрағасы, кейінірек комсомол комитетінің хатшысы болып сайланып, жастар қауымының жетекшісі болды. Сол уақыттан бастап оқып жүрген институтына адал қызмет жасап, оның өсіп-өнуіне барынша үлес қосты. Зекең жарты ғасырдан аса осы жоғары оқу орнында қызмет жасады. Оның ішінде 14 жыл ректоры болды. Бұл оқу орнында жастар Қазақстанның түпкір-түпкірінен келіп малшаруашылық мамандығын алатын. Әсіресе жақын тұрған Семей, Павлодар, Шығыс Қазақстан өңірлерінен көп жастар оқыды. Бұл институттың мыңдаған түлектері кең байтақ қазақ елінде – әр салада еңбек етіп, еліміздің өркендеуіне атсалысты. Оның ішінде ауыл, аудан, облыс, республика деңгейіндегі басшы қызметкерлер, қоғам қайраткерлері, ғалымдар, әлемге әйгілі спортшылар, қарапайым мал шаруашылығының мамандары бар. Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтының тарихы, оның түлектері, істеген іс-шаралары туралы тікелей З.Тоқаевтың ұйымдастыруымен дайындалып шығарылған төрт кітабында толық мағлұмат берілген. Тек қана институт түлектерінен шыққан ғалымдардың саны 300-ден асады. Қазақ ұлтынан шығып, Олимпиада ойындарының ең алғашқы чемпионы атанған Жақсылық Үшкемпіровтің аты да аңызға айналған. Сондай-ақ, Жақсылыққа Қазақстан Республикасының «Еңбек Ері» атағы берілді. Онымен қоса, тоғыз адам Қазақ КСР Жоғарғы советінің депутаты болды. Қазақстан Республикасы Мәжіліс және Сенат депутаттары болып институттың төрт түлегі сайланды. Оның үшеуі - Павлодар өңірінен шыққан азаматтар - Тито Сыздықов, Мейрам Пішембаев, Жанат Нұрғалиев. Сол кездегі жас мамандар, яғни Зекең – ректор болған кездегі түлектері көп ұзамай кеңшар директорлығына тағайындалып, сатылап аудан, облыс, республика деңгейінде басшылық қызметке жоғарылады. Олар - Пшембаев Нығман, Күлжан Нұрлан, Батырханов Ерболат, Абушахманов Қабиболла, Қожанов Жұмагелді, Шакарғалиев Жұмкеш, Айткенов Ернұр, Құрманов Оразбай. Павлодар өңірінің танымал азаматтары, Семей зоотехникалық-малдәрігерлік институтының түлектерінің аттарын айтпаса болмас. Олар Зейнолла Балғабаев, Әбілхақ Түгелбаев, Қабиден Жаманбалин, Балташ Әлкеев, Серік Жақинов, Владимир Добровольский, Төлеутай Мүкенов, Владимир Берковский және тағы басқалар. Аталған азаматтар өздері бітірген институтпен қарым-қатынасын үзбей, Зейнолла Қалымбекұлымен әркез байланыста болды. Мысалға, Май ауданы Ақшиман кеңша-рында жылқының саны 5 мыңға дейін жетті, асыл тұқымды кеңшар атанды. Осы жұмыстарды СЗМИ ғалымдары профессор, ғылым докторы Садықов Байдолла Хамзаұлы, жас аспирант Қазымов Амантай жүргізіп, сол кездегі кеңшар директоры Шукитов Марат, аға зоотехник Асанбаев Төлеген басқарып республика көлемінде жоғары жетістіктерге жетті. Шукитов Марат аға - СЗМИ түлегі. Ал Төлеген - қазіргі уақытта С.Торайғыров атындағы университеттің профессоры, жылқы саласында респуб-лика деңгейінде жобалар жүргізіп жатқан ғалымдардың бірі. Мұндай жұмыстар басқа өңірлерде жалғасын тапты. Дәл сол өткен ғасырдың 80-жылдары, Зекен өзі ректор кезінде Семей облысы Жарма ауданында құйрықты әрі жартылай қылшық жүнді қой тұқымы - «Байыс» пайда болды. Бұл ғылыми топты З.Тоқаев өзі бастаған. 200-ден аса ғылыми еңбегі бар. «Жануарлар морфологиясы латын ветеринар терминологиясымен» оқулығының (мемлекеттік тілде), монографиялардың авторы. 3 ғылым кандидатын, 11 магистр дайындаған. Әрине, мен Зекеннің мінезіндегі ерекшеліктерін айтуды міндет санаймын. Бірбеткей, жел үрлеген сайын жығыла беруді білмейді. Зейнолла ағамыз басынан не кешпеді. Жетім өсті, жоқшылықты көрді, қызмет бабымен сүйрелейтін көкелері болған жоқ. Бірақ ешкімге жабысқан жоқ, жалынған жоқ, ештеңе сұраған жоқ. Байлық іздеп былықшылыққа барған жоқ. Өзінің адал еңбегі еселеніп, танымал болды, сый-сыяпатқа бөленді, еңбегі жанды, алдыңғы буын ағалардың әділеттігіне де көз жеткізді. Осының бәрі - Зекеңнің бойындағы тектілік. 2017 жылы Қазыбек бидің 350 жылдығын атап өтті. Сол жылы шыққан шежіреден оқығанымыз, Зейнолла Қалымбекұлы Тоқаев – Қазыбек бидің тікелей алтыншы ұрпағы екенін білдік. Жас бала кезінде әке аузынан шыққан мына бір сөз Зейнолла Қалымбекұлының өмірлік кредосына айналған екен: «Тіршілі-гіңде еш туысқаның саған көмектеспейді. Көмек беретін - тек терең білімің. Сондықтан жақсы оқы, ешкімді алдама. Қолыңнан келсе тек жақсылық жаса, адал және әділ бол». 2017 жылы қараша айында С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік универ-ситетінде, ветеринария ғылымының докторы, профессор З.Қ.Тоқаевтың 75 жасқа толуына арналған «Аграрлық ғылым - мал шаруашылығының дамуына» атты республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция өтіп, өзі сонда баяндама жасаған. Павлодар мемлекеттік педагогика университетінің профессоры, ғылым докторы Бекен Сағындықұлы былай деген екен: «22 жасар жігіттің бағына біткен қарт Семей болғаны деп айтсам дұрыс болар. Зекеңнің бойында біліммен біткен білік бар. Жолдан жаңылдырмаған - сол арқау. Зейнолла ағам - құрсақта құланшектеген Сарыарқа мінезбен қазақты қара сөздің иесі. Семей зооветіне студент болып еніп, ректор болып шыққан орныңызды, басар пенде тумай тұр әзір қазақта. Жас келіп, шаштың қысқарғаны болмаса, ашылған маңдай мен ақселеу түскен Құнанбай батыр талай аты шулы атақтылардың өзін шаң қақтыртып кететінін көріп отырмын», – деген профессор інімнің сөзіне менің қосарым азды-кем! Қасиетті Абай, Шәкәрім, Мұхтар өңіріне бозбала болып барып, сол өңірдің абыройлы ақсақалы, ел ағасы атанды. Семейге барсақ, бұл елдің үлкені кім десе, өзіңізді атайды. Зооветтің атын алты қырдан асырып, алысқа шаптырған ректорысыз. Сізді ұстаз тұтамыз. Жалпы, адам баласы үшін ең қымбат адам әке-шешесінен кейін - ол мұғалімі. Зеке, мен сізбен мақтанамын. Аман-есен жүріңіз, жүз жасаңыз!

 

Ермат БАЙҚҰРМАНОВ.


Количество показов: 629

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  93

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  99

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  98

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  106

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  92

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  108

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  95

Сенсация!
08:02 24.09.2022  59

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  105

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  180

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  156

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  148

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  177

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  160

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  162

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  172

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  166

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  170

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  180

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  175

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  163

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  173

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  172

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  187

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  261

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  267

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  249

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  270

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  251

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  268

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  244

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  260

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  290

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  379

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  417

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  411

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  379

Қызмет беделі арта түспек
08:43 17.09.2022  404

Көкөніс алқабы көбейді
08:41 17.09.2022  368

Аудандар арасы қысқарады
08:39 17.09.2022  376

Сарыарқа самалы, 17 қыркүйек, сенбі
08:37 17.09.2022  400

Сана саңылауынан таным таразысына дейін
09:52 15.09.2022  499

Алаш және Ахмет
09:51 15.09.2022  446

Ғасыр адамы
09:50 15.09.2022  458

Шайба төрде емес, есеп 0:5!
09:49 15.09.2022  460

Жер мен елді жырлаған
09:47 15.09.2022  507

Қойсары батырлары ұлықталды
09:46 15.09.2022  514

Көлік жүргізушілерінің жасын шектеу керек пе?
09:39 15.09.2022  493

Жол саласына түбегейлі өзгеріс қажет
09:10 15.09.2022  517

Мектеп жаңаша кейіпке енбек
09:08 15.09.2022  491

Түгін тартсаң майы шыққан Майқайың
09:06 15.09.2022  514

Облыс әкімі – Май ауданында
09:04 15.09.2022  485

Қолдаудан кенде емес
09:03 15.09.2022  447

Қазандық «жыры» бітер емес
09:00 15.09.2022  484

Сарыарқа самалы, 15 қыркүйек, бейсенбі
08:54 15.09.2022  488

«Шұғада туған - шын бақыт!»
16:00 13.09.2022  607

Әлеуметтік төлемақы мөлшері көбеймек пе?
10:33 13.09.2022  574

Грант алудың шарты қандай?
10:30 13.09.2022  585

Ескерту айлығы басталды
10:29 13.09.2022  518

Жұртшылыққа қуаныш сыйлады
10:25 13.09.2022  494