Саназардың теңіз аттары

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  93

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  100

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  98

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  106

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  93

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  108

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  95

Сенсация!
08:02 24.09.2022  61

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  106

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  181

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  157

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  150

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  177

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  162

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  163

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  174

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  166

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  170

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  183

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  177

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  164

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  174

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  173

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  188

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  263

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  268

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  250

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  271

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  252

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  269

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  246

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  260

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  291

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  381

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  417

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  413

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  380

Қызмет беделі арта түспек
08:43 17.09.2022  406

Көкөніс алқабы көбейді
08:41 17.09.2022  368

Аудандар арасы қысқарады
08:39 17.09.2022  377

Сарыарқа самалы, 17 қыркүйек, сенбі
08:37 17.09.2022  401

Сана саңылауынан таным таразысына дейін
09:52 15.09.2022  501

Алаш және Ахмет
09:51 15.09.2022  448

Ғасыр адамы
09:50 15.09.2022  459

Шайба төрде емес, есеп 0:5!
09:49 15.09.2022  461

Жер мен елді жырлаған
09:47 15.09.2022  508

Қойсары батырлары ұлықталды
09:46 15.09.2022  515

Көлік жүргізушілерінің жасын шектеу керек пе?
09:39 15.09.2022  496

Жол саласына түбегейлі өзгеріс қажет
09:10 15.09.2022  518

Мектеп жаңаша кейіпке енбек
09:08 15.09.2022  491

Түгін тартсаң майы шыққан Майқайың
09:06 15.09.2022  515

Облыс әкімі – Май ауданында
09:04 15.09.2022  486

Қолдаудан кенде емес
09:03 15.09.2022  448

Қазандық «жыры» бітер емес
09:00 15.09.2022  487

Сарыарқа самалы, 15 қыркүйек, бейсенбі
08:54 15.09.2022  489

«Шұғада туған - шын бақыт!»
16:00 13.09.2022  608

Әлеуметтік төлемақы мөлшері көбеймек пе?
10:33 13.09.2022  575

Грант алудың шарты қандай?
10:30 13.09.2022  586

Ескерту айлығы басталды
10:29 13.09.2022  520

Жұртшылыққа қуаныш сыйлады
10:25 13.09.2022  494

Саназардың  теңіз аттары 06.08.2022

Саназардың теңіз аттары

Ертеде адай руында Саназар деген бір бай болыпты. Әлім руының бір жігіті оның қызына ғашық болып, әкелері құдаласыпты. Ғашық жігіт Саназардың ауылына қызға құпия келіп-кетіп жүріпті. Жігіттің сиқырлы аты бар екен, мұны тек Саназар мен оның қызы ғана біліпті. Содан Саназар сиқырлы атқа біреу-міреудің көзі тимесін деп, ауыл шетінде жігіт пен оның ғажайып пырағына арнап жеке үй тіктіреді, адамдардың оған қарауына тыйым салады. Дегенмен де көрсеқызар бір әйел жабудың арасынан сығалап, қанатты атты көріп қояды. Әйелдің сиқырлы атқа сұғы жаман көзі тиіп, ат сеспей қатады. Саназар болашақ күйеу баласына өзінің қанатты тұлпарын беріп, шерін басады. Бұл сиқырлы тұлпар Саназардың қолына былай түскен болатын.

Бірде ол оннан астам байталын жоғалтып, соларды іздеуге шығады. Сөйтіп, жылқылары мөлдір де тұнық суы бар бір суаттың басынан су ішіп тұрған жерінен үстінен көреді. Саназар жоғын тапқанға мәз болып, дем алып отырса, судан теңіз айғыры шығып, мұның байталдарымен иіскесіп, ойнай бастайды. Мұны көрген Саназар ақсақалдардың теңіз және өзен жылқыларының сиқырлы қасиеттері жайлы айтқан әңгімелерін еске алып, теңіз айғыры шапқан байталдарды ғана әкетіпті. Буаз байталдардың құлындайтын уақыт та жақындайды. Ғажайып құлындар күткен Саназар байталдарын өзі мәпелеп бағып, күзетіпті. Бірақ әрбір жолы жаңа туған құлынды көктен бір тылсым күш келіп, алып кетіп отырады. Саназар тек біреуін ғана ұрлатпай алып қалады. Сөйтіп, Саназардың күйеу баласына өлген қанатты тұлпардың бодауына берген аты нақ сол теңіз айғырынан туған жалғыз құлынның ұрпағы болатын. Теңіз аттарының қылшықтары алтын және олардың ауыздарында жады тас болады. Айғырлар судан шыққанда, бұл тасты биік жерге, төбеге қояды. Адамды көрсе, теңіз аттары бірден суға шомып, ғайып боп кетеді. Башқұрттардың байұлы руының арғы атасы теңіз аттары деп есептеледі. Баяғы заманда Күшлік деген бір жігіт өзінің саят сұңқарын теңіз патшасының бірнеше атына айырбастайды. Судан қанатты Қара Жорға бастап бір үйір теңіз жылқысы шығады. Осы қанатты тұлпарлар жігіттің қолын сұлу қалыңдыққа жеткізеді, екеуінен байұлы руы тарайды. Кейбір мифтерде аттар айдаһарларға туыс болып келеді. Теңіз аттары айдаһарлардың бейнесі деп саналған.Тұрқы биік барлық арғымақтар ертеде айдаһар ретінде қабылданған. Бағзыдағы қытай жазушылары Чжан Цзинь мен Ли Бо сақара көшпелілерінің теңіз аттары жайында: «Алыстағы Батыс жақта (Ұлы Далада) айдаһарлардай алып денелі қанатты керемет аттар мекендейді», - деп әңгімелейді.

Юечжи еліндегі үңгірлерде

Арғымақ аспан тектес келді өмірге.

Арқасы теңбіл-теңбіл жолбарыстай,

Айдаһар қанаты бар денесінде...» - деп жазады ақын Ли Бо. Суда туған жылқылар жайындағы аңыз сақараның сан тұрлі аймақтарына мағлұм. Мысалы, Күше шаһарында (VII ғасыр) бір ғибадатхананың алдында «айдаһарлар көлі» болған. Өздерінің кейпін өзгерте отырып, осы айдаһарлар кәдімгі биелермен будандасқан. Олардан тараған ұрпақтар –

қолға үйренуі қиын, бас білмейтін тарпаң асау, жабайы жылқылар.

 

Бегімхан КЕРІМХАНҰЛЫ,

№2 орта мектептің

қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі,

Ақсу қаласы.

 


Количество показов: 611

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Жайылымдық жер жетпейді
08:59 24.09.2022  93

Жаңа автобус бағыты ашылды
08:58 24.09.2022  100

Дәстүр – ұлттың қағаз бетіне түспеген заңы
08:56 24.09.2022  98

Күздің әр күні - береке
08:54 24.09.2022  106

Баспанаң қайда, студент?
08:45 24.09.2022  93

Сарыарқа самалы, 24 қыркүйек, сенбі
08:09 24.09.2022  108

Келін болсаң ауылға...
08:03 24.09.2022  95

Сенсация!
08:02 24.09.2022  61

Мәһір беру міндетті ме?
08:00 24.09.2022  106

Құран дегені «Маса» кітабы екен
11:21 22.09.2022  181

Палуанның еңбегі еленді
11:20 22.09.2022  157

Мәншүктің самаурыны...
11:17 22.09.2022  150

Өнердегі бағамызды көрермен береді
11:15 22.09.2022  177

Ұлттық компания активі сатылмақ
11:14 22.09.2022  162

Көркіңнен сенің айналдым, еркем...
11:12 22.09.2022  163

«Күміс жас» жобасы іске аспақ
11:11 22.09.2022  174

Тұлғалар тағылымы
11:09 22.09.2022  166

Мемлекеттік конкурсты жетілдірудің жолы қандай?
11:06 22.09.2022  170

«Біздің түлектер бәсекеге қабілетті болуы керек!»
11:02 22.09.2022  183

Цифрлық картаның көмегі көп
11:00 22.09.2022  177

Мал бағудың машақаты азаюда
10:57 22.09.2022  164

Әділетті Қазақстанды әділ азаматтар құрады
10:54 22.09.2022  174

Су тарифі қанша болмақ?
10:53 22.09.2022  173

Сарыарқа самалы, 22 қыркүйек, бейсенбі
09:20 22.09.2022  188

Қош бол, «Ertis Promenade!»
09:29 20.09.2022  263

Тұқым мен көшет қымбат
09:27 20.09.2022  268

Рахмет саған, GGG!
09:26 20.09.2022  250

Айрықша күтім - балаларға
09:23 20.09.2022  271

«ErtisBayan- 2022»
09:21 20.09.2022  252

Тәрбиешілер үш-ақ құжат толтырады
09:19 20.09.2022  269

«Сыныптастарым жәбір көрсетті»
09:17 20.09.2022  246

Сүтпен қамтуда серпіліс бар
09:13 20.09.2022  260

Сарыарқа самалы, 20 қыркүйек, сейсенбі
09:04 20.09.2022  291

Қарсыласты қапы қалдырды
08:49 17.09.2022  381

Қазақ театрының жаңа маусымы
08:48 17.09.2022  417

Қазандық қашан іске қосылады?
08:46 17.09.2022  413

Мәуелі бәйтерек
08:45 17.09.2022  380

Қызмет беделі арта түспек
08:43 17.09.2022  406

Көкөніс алқабы көбейді
08:41 17.09.2022  368

Аудандар арасы қысқарады
08:39 17.09.2022  377

Сарыарқа самалы, 17 қыркүйек, сенбі
08:37 17.09.2022  401

Сана саңылауынан таным таразысына дейін
09:52 15.09.2022  501

Алаш және Ахмет
09:51 15.09.2022  448

Ғасыр адамы
09:50 15.09.2022  459

Шайба төрде емес, есеп 0:5!
09:49 15.09.2022  461

Жер мен елді жырлаған
09:47 15.09.2022  508

Қойсары батырлары ұлықталды
09:46 15.09.2022  515

Көлік жүргізушілерінің жасын шектеу керек пе?
09:39 15.09.2022  496

Жол саласына түбегейлі өзгеріс қажет
09:10 15.09.2022  518

Мектеп жаңаша кейіпке енбек
09:08 15.09.2022  491

Түгін тартсаң майы шыққан Майқайың
09:06 15.09.2022  515

Облыс әкімі – Май ауданында
09:04 15.09.2022  486

Қолдаудан кенде емес
09:03 15.09.2022  448

Қазандық «жыры» бітер емес
09:00 15.09.2022  487

Сарыарқа самалы, 15 қыркүйек, бейсенбі
08:54 15.09.2022  489

«Шұғада туған - шын бақыт!»
16:00 13.09.2022  608

Әлеуметтік төлемақы мөлшері көбеймек пе?
10:33 13.09.2022  575

Грант алудың шарты қандай?
10:30 13.09.2022  586

Ескерту айлығы басталды
10:29 13.09.2022  520

Жұртшылыққа қуаныш сыйлады
10:25 13.09.2022  494