Жаңа нұсқаның артықшылығы басым

СОҢҒЫ ЖАРИЯЛАНЫМДАР

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  63

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  61

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  84

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  67

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  94

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  99

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  80

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  98

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  104

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  75

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  82

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  102

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  86

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  291

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  337

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  330

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  260

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  244

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  372

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  253

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  354

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  700

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  653

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  639

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  664

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  836

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  603

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  626

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  575

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  659

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  632

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  474

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1059

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  874

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  642

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  585

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  377

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  590

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  514

11 медаль!
11:05 24.01.2023  591

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  600

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  540

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  611

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  805

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  585

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  465

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  602

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  628

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  561

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  2919

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2813

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2780

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  2867

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  2822

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  2918

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  2989

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2725

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2722

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  2847

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  2778

04.02.2021

Жаңа нұсқаның артықшылығы басым

Филология ғылымдарының кандидаты, доцент Әділбек Әміреновтің сөзінше, әр ұлттың өзіне тән төл дыбыстарды диак-ритикалық белгілермен айыру – халықаралық тәжірибеде бар жүйе. Яғни, Түркия, Әзербайжан, Түркіменстан, Германия сынды 30-дай мемлекеттің әліпбиі осы жүйеге негізделген.   
- Жұртшылыққа ұсынылған латын графикалы жаңа әліп-бидің соңғы нұсқасымен толық танысып шықтық. Жалпы, 
31 таңбадан тұрады. Сондай-ақ, халықаралық әліпби жүйесіне ортақ диакритикалық таңбаларды сәтті қолдана білген. Жалпы, бұл әліпбиді юникод таңбалау стандартына сәйкестендіре отырып, бір дыбыс – бір таңба қағидатына сай құрастырған екен. Өте сәтті шыққан нұсқа деуге болады. Сонымен қатар, қазақ тілінің табиғатын бұзбайтын қолайлы жоба деп білеміз. Егер, осы нұсқада қалатын болсақ, түркі ақпараттық кеңістігімен еркін байланыса алатын, тіпті әлемдік ақпарат кеңістігіне алып шығатын заманауи жазу үлгісін қалыптастырамыз, - дейді Әділбек Әміренов. 
Жалпы, соңғы бірнеше жылдың ішінде латын әліпбиіне негізделген қазақ алфавитінің 60-қа жуық нұсқасы әзірленген. Дегенмен, әрқайсысынан бір шикілік табылып, барлығы қабылданбай келді. Ғалымдар әсіресе, қазақтың төл дыбыс-тарын жазу кезінде көп талас-тартысқа түсіп, пікірлері бір арнаға тоғыспағаны белгілі. Ал бұл жолы  қазақ тілінің төл дыбыстары қалай жазылды? Мысал үшін айтсақ, «Ә», «Ө», «Ү» әріптерін умлаут белгісімен айыруды жөн санапты. Умлаут дегеніміз – әріптің үстіне қойылған қос нүкте. Негізі, бұл - дауысты дыбыстарды жіңішкертіп беретін халықаралық фонетикада бар таңба. Сонымен қатар, тілші ғалымдар «Ғ» әрпіне брефис таңбасын қолданыпты. Бұл да - ақылға қонымды шешім. Брефис белгісін күрдтердің, Португалия, Румыния сынды елдердің төл жазуынан көруге болады. Ал «Ш» дыбысы түрік алфавитіне тән седиль белгісі арқылы жазылыпты. Диакритикалық белгілердің тағы бір түрі макрон деп аталады. Бұл дауысты дыбыстарды созып береді. Қазақтың төл дыбыстарының бірі «Ұ» таңбасын осы белгімен ажырата алады екенбіз. 
Сонымен қатар, C, X, W әріптерін алфавиттің астына жеке-дара көрсетіп қойған. Бұларды цитаталық принциппен жазылатын шеттілдік сөздерде қолдануға болады. Себебі, бізде халықаралық деңгейде қалыптасқан брендтік сөздер бар. Оларды жазу кезінде төл дыбыстарымызды араластыра алмаймыз. Мысалы, Сoca-cola, BMW, Huawei,  Xiaomi деген секілді.
Павлодар қаласындағы №37 орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Сәкен Умрахимовтың сөзінше, оқушыларға латын әліпбиі негізінде сабақ өткізіле бастағалы 2 жыл уақыт болды. 
- Оқушыларға латын әліпбиі ағылшын тілі пәні арқылы  таныс болғандықтан, қиындық туғызған жоқ. Тек төл дыбыстардың таңбасын ғана үйреттік. «И» мен «І» дыбыстаының таңба-лануы мен «У», «Ұ», «Ү», «Ы»  дыбыстарының таңбалары мәтін оқу барысында қиындықтар тудырғаны рас.  Соңғы нұсқада  кирилше «У» дыбысы латынша «U» таңбасымен берілгені дұрыс болды. Кирилше «Ұ», «Ү» дыбыстарын латынша  таңбалағанда үстінде ноқат пен сызықша қойыпты. Бұл  оқушыны шатастыруы мүмкін. Дегенмен жаңа нұсқа көңілден шықты, -  дейді Сәкен Балтекұлы.
Осылайша жаңа нұсқа көпшіліктің қолайына жағып отыр. Ендігісін әліпбиді нықтай түсіп, қолданысқа енгізу үшін отандық ғалымдарға тер төгуге тура келеді. Төл әріптерімізді латын нұсқасында қайта жаңғыртып, әлемдік стандарттарға сай етсек, ғаламдық ақпарат көшінен қалыс қалмайтынымыз айқын.

Тілеуберді САХАБА


Количество показов: 482

Возврат к списку

ЖЕДЕЛ ЖАҢАЛЫҚТАР

Халыққа қызмет көрсету орталығы ашылады
16:27 02.02.2023  63

Баға көтеруге негіз жоқ
16:24 02.02.2023  61

Су тапшылығын жоюдың жолы бар павлодарлық ғалым тың жоба ұсынды
11:18 02.02.2023  84

Чемпиондар ауылдан шығады! Ақтоғай ауданында қандай спорт нысандары салынады?
11:15 02.02.2023  67

Оқырман сұранысы қандай болмақ?
11:09 02.02.2023  94

Тәрбие тал бесіктен басталады
11:03 02.02.2023  99

Қайраткер атында турнир өтті
10:57 02.02.2023  80

Жаңа басшылар
10:53 02.02.2023  98

Әскерден соң оқуға қалай түсуге болады?
10:50 02.02.2023  104

Ауыл дамуына басымдық беріледі
10:48 02.02.2023  75

Балабақшада мамандар неге тапшы?
10:46 02.02.2023  82

Пәндерді шетел тілінде оқытқан дұрыс па?
10:42 02.02.2023  102

Полиция көліктері сақадай сай
10:39 02.02.2023  86

Ана тағдырын суреттеген портрет
10:36 31.01.2023  291

Қазандықтар жаңғыртылады
10:35 31.01.2023  337

Әйелді аялау - әлемді аялау
09:23 31.01.2023  330

Мерзімді басылымдар - жаңғыру жолында
09:20 31.01.2023  260

Жолаушының «жыры» біте ме? немесе «Аялдамадағылардан» сәлем хат
09:17 31.01.2023  244

Сайлау: дайындық барысы қалай?
09:15 31.01.2023  372

Тұрғын үй сертификаты: кімдерге тиесілі?
09:14 31.01.2023  253

Жолаушыларға - жаңа автобустар
09:12 31.01.2023  354

Талап-тілек ескерусіз қалмады
17:23 27.01.2023  700

Көші-қон саясаты дамуда
16:42 27.01.2023  653

Үйге жеткізу сервисі жеңілдеді
15:04 26.01.2023  639

Шежірелі білім ордасы
11:32 26.01.2023  664

«Қазақ театрында даму бар»
11:30 26.01.2023  836

Ілгерілеу де, ізденіс те бар
11:28 26.01.2023  603

Негізгі мектептің күйі нашар
11:26 26.01.2023  626

«Бәлен жерде алтын бар...»
11:25 26.01.2023  575

Жазатайым оқиға неге азаймай тұр?
11:23 26.01.2023  659

Су тасқынына дайындық қалай?
11:21 26.01.2023  632

Жарымжан балалар неге көбейіп барады?
11:19 26.01.2023  474

Тығырықтан шығу жолы - тарифті өсіру дейді энергетика мамандары
11:09 26.01.2023  1059

Әкенің рөлін қалай көтереміз?
11:05 26.01.2023  874

Бұл сайлау бұрынғыдан өзгерек
11:02 26.01.2023  642

Қабдыкәрім ақынның қамқорлығы
10:59 26.01.2023  585

Пияз экспортын шектеу: тұтынушы мен шаруаға тиімді ме?
10:56 26.01.2023  377

Заңдастыру тәртібі - оңай
10:52 26.01.2023  590

Сарыарқа самалы, 24 қаңтар, сейсенбі
11:27 24.01.2023  514

11 медаль!
11:05 24.01.2023  591

Абайлаңыз, көктайғақ!
11:02 24.01.2023  600

Мәселелерді жедел шешу - шарт
11:01 24.01.2023  540

Жаңа әкімдердің жүгі қандай?
10:58 24.01.2023  611

Қолтаңбасы өшпейтін қайраткер
10:55 24.01.2023  805

Автонесие: ескіден жаңасы артық
10:52 24.01.2023  585

Бал өндірісінен «бал тамбай тұр»
10:50 24.01.2023  465

Жұмыс тәулік бойы жүргізілуде
10:49 24.01.2023  602

Ауылда мәдениет үйі салынуда
10:46 24.01.2023  628

Шетелдік көліктерді заңдастыру басталды
18:10 23.01.2023  561

Квота көбейеді
11:02 22.11.2022  2919

Қала дамуы қарқынды
11:01 22.11.2022  2813

Баянауылдық «бай-барымташылар бандасы»
10:59 22.11.2022  2780

Жастар белсенділік танытты
10:55 22.11.2022  2867

ІТ-индустрияны қалай дамытамыз?
10:54 22.11.2022  2822

Қаныштың қамқорлығын көрген...
09:34 22.11.2022  2918

Бүгінгі таңдау - ертеңге бағдар
09:27 22.11.2022  2989

Жан жылуы
09:38 21.11.2022  2725

Жаңа үй салынады
09:37 21.11.2022  2722

Кәсіп бастау тетігі – «Даму»
09:36 21.11.2022  2847

Емханаларға тіркеу аяқталды
09:35 21.11.2022  2778